Joan Baez - Diamonds and Rust şarkısının hikayesi

Yıllar 1961’i gösterdiğinde 19 yaşındaki genç şarkıcı Bob Dylan, New York’a adım attı. Amacı idolü olan folk müzik efsanesi Woody Guthrie’yle tanışmak ve müzik piyasasına girmekti. Huntingon hastalığıyla boğuşan Guthrie’yi bir hastane köşesinde bulduğunda bir diğer folk müzik efsanesi Pete Seeger’la tanıştı ve fırsat kapıları kendisi için açıldı.

Bir yandan Sylvie Russo’yla aşk yaşayan Dylan, diğer taraftan etkileyici tarzıyla folk müzik dünyasına adeta bir yıldırım gibi düştü. Ondan etkilenenlerden biri de o dönem kendisinden daha şöhretli olan buğulu ses Joan Baez’di. Dylan ve Baez arasındaki etkileşim, müzikle sınırla kalmayıp tutkulu bir ilişkiye dönüşünce ortaya gelgitli bir aşk üçgeni çıktı.

Birlikte eserler üretip, turnelere katılıp sahneye çıkan ikili, müzik endüstrisinin devleri arasına girdiler. Ancak ilişkilerinde denge ve süreklilik sağlayamadılar. 1965’te Dylan’ın Sara Lownds’la 12 yıl sürecek sürpriz evliliği, ilişkilerini sekteye uğrattı. Baez ise 1968 yılında David Harris’le evlendi. Onun evliliğiyse 5 yıl sürdü.

1974 yılında bir gece yarısı Baez’in telefonu çaldı. Kendisini bir telefon kulübesinden arayan konserini biraz önce tamamlayan Dylan’dı. Yeni şarkısından bahsetmek için aradığını söyledi. Bu arama, Baez’de güçlü bir duygu fırtınası yarattı ve en önemli şarkısı Diamonds and Rust’a imza atmasına neden oldu. Şarkı sözleri, ikilinin neden hiçbir zaman birleşemediğini ve ayrılamadığını şairane bir dille anlatıyordu.

1975 yılında Baez’in yayınladığı aynı adlı albümdeki şarkı, sanatçının en büyük hiti olmakla kalmayıp Dylan’la yollarını efsanevi Rolling Thunder Revue turnesinde kesiştirdi. Dylan, Baez’den kendisi için yazdığı şarkıyı seslendirmesini istedi. Baez, şarkıyı ona yazmadığını söyleyerek seslendirse de; yürümeyen bir ilişkiyi, küllenmeyen bir aşkı, unutulmaz anları ve acı verici ayrılığı anlatan gönderme dolu sözler şarkının kime yazıldığını ortaya koyuyordu. İşte o sözler:

Lanetleneceğim

İşte bir kez daha geliyor hayaletin

Ama bu olağandışı değil

Sadece dolunay var

Ve senin arayacağın tuttu

Ve burada oturuyorum

Elim telefonda

Tanıyor olabileceğim bir sesi dinliyorum

Bir kaç ışık yılı öncesinden

Dosdoğru ilerliyor bir düşüşe doğru

 

Hatırladığım kadarıyla gözlerin

Nar bülbülü yumurtalarından daha maviydi.

Benim şiirselliğime berbat demiştin

Nereden arıyorsun?

Orta batıda bir telefon kulübesinden

On yıl önce

Sana bazı kol düğmeleri almıştım

Sen bana bir şeyler getirmiştin

İkimiz de biliyoruz anıların ne getirebileceğini

Elmaslar ve pas getirirler.

 

Sen patladın sahnede

Halihazırda bir efsane

İşçi sınıfı fenomeni

Orijinal serseri

Yolunu kaybedip kollarımın arasına geldin

Ve orada kaldın

Geçici olarak bir denizde kaybolmuş

Madonna serbest bir şekilde senindi

Evet, en alt raftaki kız

Seni sağ salim tutacaktı.

 

Şimdi seni ayakta görüyorum

Kahverengi yapraklar etrada düşerken

Ve saçında karlar varken

Şimdi gülüyorsun penceresinden

O köhne otelin Washington meydanındaki

Nefesimiz beyaz bulutlar gibi çıkıyor

Karışıyor ve asılıyor havada

Konuşuyorsun sert bir şekilde benim için

İkimizde o an orada ölebilirdik.

 

Şimdi bana diyorsun ki

Nostaljik değilsin

O zaman bana başka bir sözcük ver onun için

Sen ki kelimelerle

Ve her şeyi muğlakta bırakmakta iyisindir

Çünkü şimdi o muğlaklığın birazına ihtiyacım var

Her şey çok açık bir şekilde geri geldi

Evet seni yürekten sevdim

Ve eğer bana elmaslar ve pas öneriyorsan

Ben çoktan bedelini ödedim.

Orhan Gencebay - Dilenci şarkısının hikayesi

Orhan Gencebay, şüphesiz ki Türk müzik tarihinin en üretken isimlerinin başında yer alan bir bestekar ve icracı. Sayısız liste başı esere imza atmakla beraber Zeki Müren, Ajda Pekkan, Kamuran Akkor, Müslüm Gürses, İbrahim Tatlıses, Bülent Ersoy, Ahmet Özhan, Selami Şahin, Neşe Karaböcek, Erkin Koray, Tarkan ve Sezen Aksu gibi devlere de şarkı vermiş bir usta.

Gencebay’ın yüzlerce eseri arasında gerçek hayat hikayesine dayanan şarkılar da mevcut. Bunlardan biri de 1990 yılında Kervan Plak etiketiyle yayınlanan Utan albümünde yer alan Dilenci şarkısı. Söz ve müziği Gencabay’a ait olan arabesk şarkının sözleri, Samsun’daki gençlik yıllarına dayanıyor.

Mahallelerinde yırtık pırtık kıyafetiyle çıplak ayakla dilenen bir dilenci vardır. Yürürken ayağı aksamakta ve muhtemelen kendi uydurduğu ‘Pampupu’ isimli bir şarkı seslendirmektedir. Bu nedenle Pampupu ismiyle anılır. Gün boyu topladıklarını mahalledeki Ayşe isimli kadının evinin önüne bırakıp: “Kızını bana verecek misin?” diye seslenmektedir.

Gencebay, insanların deli diye aşağıladığı ve tartakladığı adamın aslında acıklı bir aşk hikayesi yüzünden bu hallere düştüğünü öğrenir. Sevdiği kişiyle birlikte olmasına izin verilmediği için sokaklara düşüp deliren zavallı adamın yaşamı, Gencebay’ın ‘Dilenci’ şarkısı için esin kaynağı olur.

Sevip sevilmenin, duyguları ifade edebilmenin zorluğuna değinerek başlayan şarkı, aşk dilenerek perişan hale düşen ve aşağılanan bir aşığın portresini çizer. Dilenci aslında delice sevmiş, sevdiğini sabırla beklemiş ve bu uğurda mutsuzluğa uğramış biridir. Şarkının etkisi, sadece yayınladığı dönemle sınırlı kalmaz. Gencebay Klasikleri albümünde yer alan şarkı, Sibel Can ve Zara tarafından da seslendirilir.

Sezen Aksu - Onu Alma Beni Al şarkısının hikayesi

80’li yılları kasıp kavurup olgunluk dönemine girmiş bir diva Sezen Aksu. Gözde ve yakışıklı bir genç müzisyen Uzay Heparı. Yeni parlamaya başlayan, gelecek vadeden bir pop vokalisti Yıldız Tilbe. 90’ların başında üçü arasında yaşanan bir aşk ve aldatma hikayesi sonrası ortaya çıkan unutulmaz bir şarkı; Onu alma beni al.

Sezen Aksu, Uzay Heparı’yla tutkulu bir aşk yaşamaktadır. İzmir’de övgüyle bahsedilen genç şarkıcı Yıldız Tilbe’yi dinlemeye gider. Dinledikten sonra vokalisti olması için teklifte bulunur. Teklifi kabul eden Tilbe, İstanbul’a gelip Aksu’nun evinde yaşamaya başlar. Heparı ve Tilbe’nin tek gecelik ilişkileri, aldatılan Aksu’yu derinden etkiler. İkisiyle de ilişkilerine son verir.

Uzay Heparı, 20 Mayıs 1994 tarihinde geçirdiği motosiklet kazası sonrası 11 gün boyunca verdiği yaşam mücadelesini kaybetti. Bu beklenmedik ve üzücü ölüm haberi, tüm müzik dünyasını ve genç müzisyenin sevenlerini yasa boğduğu gibi Sezen Aksu’yu da fazlasıyla üzdü. Fırtınalı ilişkiden geriye Aksu’nun yaşadıklarına dair yazdıkları kaldı.

Sezen Aksu, 28 Haziran 1995 tarihinde piyasaya Işık Doğudan Yükselir / Ex Oriente Lux albümünü sürdü. 12 şarkıdan oluşan albüm, aşık deyişlerinden Ermeni ezgilerine varıncaya değin son derece geniş bir yelpazeden meydana geliyordu. Sözleri Sezen Aksu’ya, müziği Arto Tunçboyacıyan’a, düzenlemesi Onno Tunç’a ait olan Onu Alma Beni Al şarkısı, keyifli ve eğlenceli bulunup beğeni kazandı.

Şarkının ilk dörtlüğünde Heparı’ya sitem eden Aksu, Tilbe’ye ise birçok aşağılama ve lanetlemede bulunuyor: “Gözleri Şaşı Gelin”, “Odun Gibi Bel”, “Kara Elli Cadı”, “Dilleri Fitne Fücur”, “Kıyametin Gelsin”

“Bak atının terkisine de atmış gözleri şaşı gelini

Mor kaftanlara sarmış haspam odun gibi belini

Ah verin elime de kırayım cadının derisi kara elini

Seni gidi dilleri fitne fücur kıyametin gelsin”

İlk dörtlük ardından gelen iki dizede serzeniş ve kıskançlık dikkat çekiyor. Çelimsiz anlamına gelen ‘Kadit’ kelimesi, aşağılama maksatlı kullanılıyor.

“Sen o alacası içinde fesatla hangi günü gün edicen

Ah o kaditin üstüne bir de atlas yorgan sericen”

Şarkı sitem ve ah etmelerle devam ediyor:

“Amanın amanın yansın ocağın barkın utansın

Ağan emmin her bir yerine kırmızı kınalar yaksın

Varsın bize vursun felek ne çeyiz düzdüm emek emek

Allah bildiği gibi yapsın”

Nakarat bölümünde kabulleniş ve ah çekiş göze çarpıyor:

“Böyle de nispet olmaz ki, seni gidi zalim yâr
Eh, zorla da kısmet olmaz ki, seni gidi hain yâr”

Bunca yakınmaya karşın tekrar birlikte olabilme ihtimalini düşünmeden edemiyor:

Bana ne, bana ne, bana ne, beni al, beni al, onu alma

Son dörtlükteyse aldatıp giden sevgiliye neler kaçırdığını hatırlatıyor:

“Bende bu yetim kirazlar al al dururken
Tek başıma kara gecelerde zar zor uyurken
Yâr, eteğimde çakallar, kurtlar ulurken
İçine sinerse senin de kıyametin gelsin”

Hikayeyi öğrendikten sonra şarkı artık daha mı anlamlı geliyor?

Bob Dylan - Who Killed Davey Moore? şarkısının hikayesi

Bob Dylan’a şaşırtıcı şekilde edebiyat alanında Nobel ödülü verilmesinin en büyük nedeni, şarkılarında hikaye anlatıcılığını ulaştırdığı muazzam seviye. Dylan şarkılarında kurgusal hikayelerin yanı sıra gerçek karakterlerin yaşanmışlıklarına da yer vermiş bir söz yazarı. 1963 yılında sözlerini yazdığı protest yapıdaki “Who Killed Davey Moore?” şarkısı da gerçek bir olaya dayanmakta.

Şarkı, 21 Mart 1963 tarihinde yaşanan bir olaya dayanıyor. Amerika’da bir tüy siklet unvan koruma maçı. Şampiyon boksör Davey Moore’un karşısında Sugar Ramos var. Maç oldukça çekişmeli geçiyor. Onuncu raunda gelindiğinde Ramos, birkaç güçlü yumrukla Moore’u yere düşürür. Moore düşerken kafası önce gergin ring ipine, ardından da zemine sert biçimde vurur.

Aldığı sert darbeye karşın ayağa kalkan Moore, maçı ve şampiyonluk unvanını kaybeder. Soyunma odasında maça dair röportaj verir. Kısa süre sonra da fenalaşıp hastaneye kaldırılır. Moore’un beyin sapı hasarı nedeniyle komaya girdiği anlaşılır. Yaklaşık üç günlük yaşam mücadelesinin ardından Moore hayata gözlerini yumar.

Şarkıda Davey Moore’un katilinin kim olduğunu soran Dylan, sırayla herkesi sorgular. Hakem, seyirciler, menajer, rakip boksör ve gazeteci, verdikleri cevaplarla Davey Moore’un ölümünden sorumlu olmadıklarını söylerler.

Hakem, heyecan verici maçı durdurabileceğini ama durdurursa seyircinin yuhalayacağını söyler. Seyirciler, yalnızca yumrukları saymakla meşgul olduklarını belirtir. Menajer, bu sadece para için yapılan bir işti der. Rakip, kadere ve kazanma zorunluluğuna değinir. Gazeteciyse futbolun bokstan daha tehlikeli bir spor olduğunu söyleyip konuyu kapatır.

Şarkıda kişiler yerine toplumu sorgulayan Dylan, ölümde katkısı olan herkesin sorumluluk almaktan kaçışının altını çizer. Eğlenmek uğruna bir insanın hayatının barbarca feda edildiği bu hikaye, toplumun adeta aynası niteliğindedir. Şarkıyı hiç dinlemiş miydiniz? Eh, hikayesini de öğrendiğinize göre buyurun o zaman.

Tupac Shakur - Brenda's Got a Baby şarkısının hikayesi

Rap müzik, günümüzde oldukça değişmiş ve pop müzikle iç içe geçmiş durumda. Ancak 80’lerin sonu ve 90’ların başı dikkate alındığında rap müzik, derinlik ve protestlik içermekteydi. Birçok müzik otoritesine göre rap tarihinin en büyük yıldızı olan Tupac Shakur, türün geniş kitlelere ulaşmasında önemli bir rol üstlendi ve öldürüldüğü 1996 yılına kadar üretimini doludizgin sürdürdü.

Tupac’ın hikaye anlatıcılığının ve şairliğinin ön planda olduğu şarkılardan biri olan Brenda’s Got a Baby, gerçek ve trajik bir hayat hikayesine dayanmakta. Yıllar 1991’i gösteriyor. Müzik kariyerinin yanı sıra oyunculuk da yapan Tupac, Juice filminin çekimlerinde. Gazetede okuduğu sarsıcı bir habere kayıtsız kalamayıp haberden aldığı ilhamla şarkı sözlerini yazıyor. Haber şöyleydi: ”12 yaşındaki kız, 21 yaşındaki kuzeninden hamile kaldı. Doğurduğu bebeği Brooklyn’de bir çöp kutusuna attı.”

Brenda isimli bir karakter kurgulayan Tupac, şarkıda hamile bırakılmış, başına gelenleri saklamaya çalışmış, ailesi tarafından sahip çıkılmamış ve sürüklendiği çaresizlikle ne yapacağını bilememiş bir kız çocuğunun hikayesini anlatır. Varoşların gerçeklerini tüm çıplaklığıyla anlatan şarkıda gençlerin fuhşa ve uyuşturucuya sürüklenişinin ve toplumun bu trajediyi normalleştirmesinin altı çizilir.

Gazeteci Jeff Pearlman, şarkıya ilham veren hikayenin üzerine gider ve 2025 yılında bebeğini çöpe atan anne Jeanette’le başka bir aile tarafından evlat edinilen ve hiç tanışmadığı biyolojik oğlu Davonn’ı buluşturur. Buluşma yerinin Tupac’ın öldürüldüğü yere oldukça yakın olmasıysa kaderin tuhaf bir cilvesidir. Şimdi hikayesini öğrendiğiniz şarkıyı dinleme vakti.

Yeni Türkü - Mamak Türküsü şarkısının hikayesi

Aradan ne kadar zaman geçse de etkisini hiç yitirmeyen şarkılar vardır. Mamak Türküsü şüphesiz ki bu şarkılar arasında değerlendirilebilecek bir eser. Eserin müzikal kalitesinin yanı sıra sözleri ve değindikleri de oldukça etkileyici. Peki bu sözlerin aslında cezaevinde bulunan bir mahkum tarafından yazılmış bir şiirden geldiğini biliyor muydunuz?

Mamak Türküsü, dinleyicilerle ilk olarak Yeni Türkü grubunun 1979 yılında yayınlanan Buğdayın Türküsü albümünde Sonbahardan Çizgiler ismiyle yer aldı. Şarkı, muhteşem Selim Atakan bestesi, sarsıcı sözleri ve Derya Köroğlu’nun eşsiz yorumuyla beğeni topladı. Şarkının ağır hapishane şartlarındaki mahkumların özgürlük özlemine değinen sözleri, özellikle 80 darbesi ekseninde Türk solu için bir marşa dönüştü.

Şarkının sözleri, 1971 yılında Mamak Cezaevinde mahkum olarak bulunan Kemal Burkay’ın kaleme aldığı Sonbahardan Çizgiler şiirinin Tutsaklar isimli bölümünden gelmekte. Şiir, okuyucularla Kemal Burkay’ın 1975 yılında yayınlanan Dersim isimli şiir kitabı aracılığıyla ulaştı. Mahkumun gözünden cezaevinde zamanın nasıl geçtiğine ve dış dünyanın nasıl göründüğüne dair dokunaklı dizeler, halen etkileyiciliğini taze tutmakta.

Mamak Türküsü, eserin yaratıcısı Yeni Türkü grubuyla özdeşleşmekle beraber farklı sanatçılar tarafından da icra edildi. Şarkının enstrümantal versiyonu, Şerif Gören’in yönettiği 1984 yapımı Derman filminde film müziği olarak da kullanıldı.

Yaşar Kurt - Ruhum / Fırt Emin şarkısının hikayesi

90’lı yılların Türkçe sözlü müziği genel olarak pop şarkılarla anılsa da, bu dönemde çok kaliteli rock şarkılara da imza atıldı. Çıkış döneminde Fırt Emin diye bilinen, sonraları Ruhum ismiyle anılan Yaşar Kurt imzalı şarkıyı da rahatlıkla dönemin rock klasikleri arasına koyabiliriz. Peki şarkının hikayesinin, gerçek bir hayat hikayesine dayandığını biliyor muydunuz?

Fırt Emin, Yaşar Kurt’un mahallesinde yaşayan 40’lı yaşlarda sevilen bir adamdır. Zayıf ve uzun boyludur. Sürekli aynı takım elbiseyi giymektedir. Bir gün merakına yenik düşen Yaşar Kurt, Fırt Emin’e lakabının nereden geldiğini sorunca onun ilginç ve acıklı hayat hikayesini öğrenir.

Topçu olarak askerlik yapan Emin, Kore Savaşı’na gönderilen Türk askerlerinden biridir. Cepheye paraşütle iniş yaptığı sırada kolu kırılır. Emin bu sırada ruhunu kaybettiğine de inanır ve akli dengesini yitirir. Önce tedavi için Tokyo’ya gönderilir. Taburcu olduktan sonra İzmir’e döner. İstanbul’a gelip evlenir. Elektrikçilik yapmaya başlar. İki zihinsel engelli çocuğu olur.

Alkol müptelalığı nedeniyle elindeki avucundaki tüm parayı bu uğurda harcar. Parasız kalınca tamirat için kendisine başvurulacağından mahallede elektrik arızaları çıkarır. Bir müddet ortadan kaybolduktan sonra Emin’in öldüğü haberi gelir. Yaşar Kurt, 1991 yılında hikayesine vakıf olduğu Fırt Emin’i ölümsüzleştirmek için bir şarkı besteler. Şarkıya da hayattan bir fırt çekip gittiğini söylediği Fırt Emin’in adını verir.

Billie Holiday - Strange Fruit şarkısının hikayesi

Amerika’nın güneyinde yükselen ırkçılık, siyahilerin ağaç dallarına asılmasıyla ayyuka çıkar. Yaşanan olaylara kayıtsız kalmayan Yahudi öğretmen Abel Meeropol, öldürülen iki siyahi gencin isimlerini lakap olarak kullanıp Lewis Allan ismiyle 1939 yılında ilk başta ismi ‘Bitter Fruit’ olan, sonradan ismini Strange Fruit olarak değiştireceği bir şiir yazar. Daha sonra şiiri besteleyip bir şarkıya dönüştürür.

İlk olarak eşi tarafından seslendirilen şarkı, esas şöhretini efsanevi caz şarkıcısı Billie Holiday seslendirince yakalar. Metaforik bir dille yazılan sözler, şarkının bir protesto aracına dönüşmesini sağlar. Holiday’in şarkıyı söyleme ritüeliyse Strange Fruit’ü efsaneleştirir. Performans sergilediği mekanlarda Strange Fruit, son şarkı olarak seslendirilir. Şarkıyı söylerken garsonlar servis yapmayı durdurur. Mekan ışıkları kapatılır ve sadece Holiday’in yüzünü aydınlatan bir ışık kullanılır.

Garip meyve tanımlaması ağaç dallarına asılan siyahileri temsil eder. Tezat görünen dizelerle vurucu bir anlatım sağlanır:

“Güneyin ağaçları garip bir meyve taşır,

Yapraklarda kan ve köklerde kan,

Güney rüzgarında sallanan siyahi bedenler,

Kavak ağaçlarından sarkan garip meyveler...

 

Heybetli güneyin pastoral manzarası,

Kabarmış gözler ve buruk ağız,

Manolya kokusu, tatlı ve taze,

Sonra aniden yanan etin kokusu...

 

İşte kargalar koparsın diye bir meyve

Yağmur toplasın, rüzgar emsin diye

Güneş çürütsün, ağaçlar düşürsün diye

İşte garip ve acı ekin.”

Amerikan hükümeti, şarkının güçlü bir isyan sesine dönüşmesi nedeniyle Billie Holiday’e cadı avı başlatır. Şarkıyı bir daha seslendirmemesi için sertçe uyarılan Holiday, ultimatoma boyun eğmez. Bu nedenle Federal Narkotik Büro’nun hedefi haline gelir. Büro komiseri Harry Anslinger, uyuşturucu bulundurma bahanesiyle Holiday’i tutuklatır. Avukat tutmasına ve savunma yapmasına izin verilmez. 1 yıl hapis yatar. Çıkınca sahne alması engellenir. Gördüğü baskı ve kötü muamele ömrü boyunca sürer. 44 yaşında yatağa kelepçeli bir haldeyken hastanede yaşamına gözlerine yumar.

Cadillac Records kurucusu efsane yapımcı Ahmet Ertegün şarkı için; “İnsan hakları hareketinin ilk kurşunudur.” yorumunu yapmıştır.

Ada Sahillerinde Bekliyorum şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği klasikleri arasında yer alan hicaz makamındaki Ada Sahillerinde Bekliyorum, ritmi nedeniyle keyifli ve neşeli bir şarkı olarak anılsa da aslında oldukça hüzünlü bir hikayeye sahip. Hikayede sınıf farklılığı nedeniyle kavuşamamış iki aşık anlatılıyor.

Şarkının sözlerinin kime ait olduğu bilinmiyor. Bestenin Musullu Hafız Şaşı Osman Efendi’ye ait olabileceğine dair çeşitli rivayetler bulunmakla birlikte ortada net bir kanıt yok. Dolayısıyla genel kanı, eserin bestesinin de güftesinin gibi anonim olduğu yönünde. Necmi Rıza Ahıskan’ın eşsiz yorumuyla parlayan şarkının Arapça ve Yunanca versiyonları da mevcut.

Şarkının hikayesine geri dönelim. Zengin bir ailenin kızı olan Şadiye Hanım, Büyükada'da Suat Bey’le tanışır ve aşk yaşamaya başlar. Suat, Şadiye’yi ailesinden ister. Ancak fakir bir aileden gelmesi nedeniyle reddedilir. İki genç birbiriyle mektuplaşmaya devam eder. Şadiye sevdiği adamla evlenebilmek için ailesine bastırırken Suat ümidini yitirir.

Oldukça fırtınalı bir gecede Suat, denize doğru yürüyüp gözlerden kaybolur. Halbuki Şadiye en sonunda ailesini evlenmeye razı etmiş ve Suat’a durumu bildiren bir mektup göndermiştir. Ne yazık ki mektup, Suat’ın canına kıydığı günün ertesinde evine ulaşır. Önce şiir olarak yazılan, ardından şarkılaştırılan sözler, geniş kitlelere yayılır. Hikayesini öğrendikten sonra dinlemek ister misiniz?

Leonard Cohen - You Want It Darker şarkısının hikayesi

Leonard Cohen, yeni nesiller tam anlamıyla keşfedemese de Y kuşağı ve öncesi için çok değerli bir besteci ve yorumcu. Belki de en tartışmalı ve vurucu şarkılarından biri olan You Want It Darker’ı tüm kuşaklara hitap edecek bir dönemde, 2016 yılında yayınladı.

You Want It Darker, sözleri incelendiğinde pek de iyiymiş gibi görünmeyen bir Tanrı’ya karşı beslenen öfke, isyan, reddediş ve ölüme teslimiyeti anlatan kasvetli bir şarkı. Hikayesi incelendiğindeyse şarkının çok derin bir veda olduğunu anlamak mümkün hale geliyor. Öğrenmek ister misiniz?

O zaman hikayeye vurucu bir başlangıç yapalım. Şarkının yer aldığı albüm, 2016 yılının Ekim ayında dinleyicilerle buluştu. Leonard Cohen, albüm yayınlandıktan sadece 17 gün sonra öldü. Sanki şarkıyla vedasını yapmış ve ardından beklediği ölüme teslim olmuş gibi görünmüyor mu?

Şarkının başlangıcı oldukça sert ve isyankar:

“Eğer kartları dağıtan sensen, oyundan çekiliyorum

Eğer şifacı sensen, demek ki sakat ve yaralıyım

Eğer zafer seninse, benimki utanç olmalı

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Tevrat, İncil ve dini geleneklere ciddi göndermeleri olan şarkının ikinci kısmında Tanrı’nın insanlık için hiçbir faydası olmadığına değiniliyor:

“Yüceltilmiş ve mübarek kılınmış olsun senin kutsal ismin

Değersizleştirilmiş ve çarmıha gerilmiş insanlığın bedeninde.

Bir milyon mum yanıyor, asla gelmeyen yardım için.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Nakarat bölümünde kullanılan ‘Hineni’ sözcüğü, Tevrat’ta Tanrı’nın Hz. İbrahim’e seslendiğinde verdiği ‘İşte Buradayım’ anlamına gelen cevap. Nakarat şarkının final bölümünde adeta bir ilahi gibi tekrarlanırken seslendiren kişi Shaar Hashomayim Sinagogu’nun koro şefi Gideon Zelermyer. Yahudi olarak yetiştirilen Cohen’in nakarat bölümlerinde geçmişini referans aldığı ve anlam güçlendirdiği düşünülüyor. Nakaratın ‘Ben Hazırım Tanrım’ diye sonlandırılması ise hastalıklarla boğuşan ve yaşlanmış Cohen’in ölüme hazır oluşunu ifadesi olarak değerlendiriliyor.

Şarkının üçüncü bölümünde dinin çelişkilerine göndermelerde bulunuluyor:

“Hikayede bir ışık vardır ama hikaye hala aynı

Çekilen acı için bir ninni vardır ve suçlanacak bir paradoks.

Ama yazılı kutsal metinlerde ve öyle havai bir iddia değil.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Dördüncü bölümde Cohen, insanın karanlık doğasını temel alıp toplumsal eleştiri yaparken kendi vicdan azaplarının, büyük zulümler yanında sönük kaldığı tespitinde bulunuyor. Şiddete özgürlük tanınmasını eleştiriyor:

“Mahkumları diziyorlar ve gardiyanlar hedef alıyor.

Bazı şeytanlarla boğuştum, orta sınıf ve uysaldılar

Bilmiyordum iznim olduğunu, öldürmeye ve sakatlamaya.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Genel bir toparlama yapmak gerekirse şarkı için birçok acıya ve ikiyüzlülüğe şahit olmuş, uzun bir ömrün kıyısındaki yorgun ve hasta bir adamın veda ederken Tanrı’yla son hesaplaşması demek yanlış olmayacaktır. Artık şarkıyı dinlemeye hazır mısınız?

Ali Ekber Çiçek - Haydar Haydar türküsünün hikayesi

Erken yaşta yetim kalan Zeynel Abidin, saz çalma ve deyiş söyleme yeteneğiyle parlar ve Aşık Pervane adıyla tanınır. Hacı Bektaş Dergahında uzun yıllar hizmet verip dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla göze girer. Şeyhi Cemaleddin Efendi, sadık müridine Sıdkı Baba ismini verir.

Sıdkı Baba, yazdığı dokuz kıtalık bir deyişin sekizinci kıtasında mahlaslarını alma hikayelerine atıfta bulunur:

“On dört yıl dolandım pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum.”

Büyük halk ozanı Ali Ekber Çiçek, deyişin sadece iki kıtasını kullanıp ve çeşitli değişiklikler yaparak başyapıtlarından biri olarak gösterilen Haydar Haydar türküsünü besteledi. Türkünün ismi Haydar Haydar, Sıdkı Baba’nın deyişinde geçmemekte. Nakaratlarda karşımıza çıkan bu bölüm, Hz. Ali’ye yiğit ve aslan anlamına gelen lakabıyla atıfta bulunmak için kullanılmış.

Türkünün ilk kıtası, aslında deyişin sekizinci kıtası kullanılarak yazıldı. Deyişteki dizelerde değişiklikler yapıldı:

On dört yıl dolandım pervanelikte – > On dört bin yıl gezdim pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte – > Sıdkı ismin buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte – > İçtim şarabını mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum. – > Kırkların ceminde dara düş oldum.

Türkünün ikinci ve son kıtasıysa deyişin beşinci kıtası kullanılarak yazıldı. Bu sefer dizelerdeki değişiklikler kelimeyle sınırlı kalmadı. Sıdkı Baba’nın:

“Ben Adem’den evvel çok geldim gittim

Yağmur olup yağdım, ot olup bittim

Bülbül olup Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için hara düş oldum.” şeklindeki dizeleri Ali Ekber Çiçek türküsünde:

“Güruh-u Naci’ye özümü kattım

İnsan sıfatında çok geldim gittim

Bülbül oldum Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için zare düş oldum.” şeklinde yer aldı.

İlk kıtada Sıdkı Baba’nın müritlik yolculuğuna değinilir. İkinci kıtadaysa tasavvufi bir dille Kamil ve arınmış insan olma ve mürşide duyulan özlemden bahsedilir. Yaklaşık üç sene süren oldukça uzun bir besteleme sürecinin ardından ortaya çıkan eserin, icrası en zor türkülerden biri olarak gösterildiğini eklemekte de yarar var.

Pearl Jam - Jeremy şarkısının hikayesi

Pearl Jam grubunun en büyük hitlerinden biri şüphesiz ki Jeremy’dir. Şarkıda annesi ve babası tarafından ilgi gösterilmeyen Jeremy isimli çocuğun kışkırtıldıktan sonra sınıfta konuştuğundan bahseder. Peki Jeremy’nin aslında kim olduğunu ve nasıl konuştuğunu hiç merak etmiş miydiniz?

8 Ocak 1991 tarihinde Teksas’ta bulunan Richardson Lisesi’nde gazetelere de yansıyan acıklı bir olay gerçekleşti. Öğretmeni sınıfa giren Jeremy’yi devamsızlık kağıdı alması için gönderir. Bir süre sonra elindeki tabancayla sınıfa giren Jeremy, sınıf arkadaşları ve öğretmeninin gözleri önünde intihar eder.

15 yaşındaki Jeremy Wade Dele, annesi ve babası boşandıktan sonra içine kapanmış bir çocuktu. Sessiz bir kişiliğe sahipti. Çok iyi resim çiziyordu. Hatta çizdiği bir resimle ödül bile kazanmıştı. Kız arkadaşı Nancy ile ayrılınca ilaç içip intihar etmeyi denedi. İntihar girişimi başarısız olan çocuk, psikiyatri kliniğine yatırıldı.

Klinikten taburcu olduktan sonra arkadaşlarına ölmek istediğini söyledi. Nancy’ye içinde yüzük bulunan bir mektup yazdı. Mektubu olay günü arkadaşı aracılığıyla postalattı. Ardından okula gidip intihar etti. Tetiği çekmeden öğretmenine: “Gerçekten almak istediğimi alıp döndüm.” dedi.

Eddie Vedder, gazetede haberi okuduğunda bizzat şahit olduğu bir olayı hatırladı. Öğrencilik yıllarında Brian isimli bir arkadaşı, tıpkı Jeremy gibi intihar etmişti. Vedder, iki acı olaydan yola çıkarak şarkı sözlerini yazdı. “Jeremy bugün sınıfta konuştu” dizesi, Jeremy’nin son sözlerine yapılmış güçlü bir atıftı. Grubun bas gitaristi Jeff Ament ise şarkının bestesine imza attı.

Şarkı gibi video klibi de oldukça ses getirdi. Hikayesini öğrendiğiniz şarkı, artık size farklı bir anlam ifade ediyor mu?

Orhan Seyfi Orhon - Veda Busesi şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği icracılarının hemen hemen hepsinin repertuarında yer alan Veda Busesi şarkısının sözleri, Türk edebiyatının değerli şairi Orhan Seyfi Orhon’un Veda isimli şiirinden gelmektedir. Usta bestekar Yusuf Nalkesen tarafından bestelenen şarkının sevgiliyle ayrılma üzerine yazıldığı düşünülse de, gerçek hikaye bambaşkadır. 

Eşinin ölümü üzerine hüzünlü ve zor günler geçiren Orhan Seyfi Orhon, henüz on yaşındaki kızının kanser olduğu haberiyle adeta yıkılır. Küçük kızın hastalığı tedavi edilemez ve ölümcül boyuttadır. Acılı baba, metanetini toplayıp kızının son günlerinde yanında olmaya gayret gösterir.

Babasının perişan durumunu gören küçük kız, annesinin ölümü sonrası kahrolan babasına kendi ölümünün ardından gözyaşı dökmemesi için söz verdirir. Sözünü tutamayıp kızını kaybettikten sonra gözyaşlarına boğulan Orhan Seyfi, kızının son anlarını ve onu kaybetmenin acısını Veda şiiriyle kağıda döker. 1937 yılında hece ölçülü yazılan şiir, 1951 yılında Yusuf Nalkesen tarafından muhayyer kürdi makamda bestelenir ve ölümsüzler arasına girer.

Metallica - One şarkısının hikayesi

One, şüphesiz ki Metallica grubunun en sevilen şarkılarından biri. Anlatım dili birinci tekil şahısla yazılan sözler, bir askerin dilinden dökülmektedir. Peki güçlü bir çaresizlik, karamsarlık ve yalnızlık anlatan sözlerin aslında bir kitap karakterinden geldiğini biliyor muydunuz?

James Hetfield, yalnızca bir beyin olarak yaşama fikrine dair yeni bir şarkı yapmak istemektedir. Bu fikri duyan menejer Cliff Burnstein, sanatçısına Johnny Got His Gun kitabını okumasını tavsiye eder. Aradığı her şeyi kitapta bulan James, Lars Ulrich’le birlikte 1988 yılında kayda alınan şarkının sözlerini yazar.

Efsanevi yazar ve senarist Dalton Trumbo, ilk ve tek yönetmenlik deneyimini 1971 yılında Johnny Got His Gun ile yaşar. Filmin senaryosunu, Luis Buñuel ile birlikte 1939 yılında yazdığı aynı adlı romandan uyarlar. Roman, I. Dünya Savaşı’na giden genç asker Joe Bonham’ın trajik hikayesine dayanmaktadır.

Ağır bir patlama sonrası hastaneye kaldırılan Johnny, kendine geldiğinde aşılamaz bir trajedinin kahramanı olduğunu anlar. Patlama sonrası, görme, konuşma ve işitme yetilerini yitirmiş, kollarını ve bacaklarını kaybetmiştir. Mors Alfabesi bildiği için başını yastığa vurarak öldürülmek istediğini anlatmayı başarır. Ancak askeri kanun buna izin vermez ve Johnny’yi bir yaşayan ölü olmaya mahkum eder.

Şarkıya ismini veren one (tek) kelimesi, askerin tek organı olan beyniyle zihnine hapsoluşunu anlatır. Sözlerin dışında şarkının müziğinde de savaşı andıran çeşitli simgelere yer verilir. Bu bilgilerin ardından şarkıyı bir kere daha dinlemek ister misiz?

İhsan Raif Hanım - Kimseye Etmem Şikayet şarkısının hikayesi

Siz Kimseye Etmem Şikayet’i basit bir sitem şarkısı mı zannediyordunuz? O zaman yanıldınız. Çünkü bu efsane Türk Sanat Müziği klasiği, aslında bir çocuk gelinin karanlık geleceğine isyanını anlatmaktadır.

Yıl 1890. Mehmet Ali isimli bir adam, Köse Mehmed Raif Paşa’nın kızı İhsan Raif’e göz koyar. Konağı basıp genç kızı kaçırmaya çalışsa da başarılı olamaz. Ancak bu olay, büyük dedikoduların çıkmasına ve İhsan Raif’e iftiralar atılmasına neden olur. Bu durum üzerine babası, kızının Mehmet Ali’yle evlenmesine karar verir.

İhsan Raif Hanım, çok iyi bir eğitim almış ve edebiyata meyilli bir çocuktur. İzmir’e gelin olarak gideceğini öğrendiğinde korkusunu ve umutsuzluğunu sessizce kağıda döküp bir şiir yazar. Daha sonra büyük bestekar Kemani Serkis Efendi tarafından bestelendiği düşünülen bu şiir, unutulmaz Türk Sanat Müziği eserleri arasında yer alır.

Şarkının sözlerini hatırlayıp bir kez daha dinleyelim mi?

Kimseye etmem şikayet; ağlarım ben halime

Titrerim mücrim gibi baktıkça istikbalime (Titrerim suçlu gibi baktıkça geleceğime)

Perde - i zulmet çekilmiş korkarım ikbalime (Korkarım karanlık perde çekilmiş talihime)

Daha detaylı anlatım için İndigo Dergisi'ndeki makaleme de göz atabilirsiniz:

https://indigodergisi.com/2016/10/kimseye-etmem-sikayet-asirlik-haykirisin-buruk-hikayesi/

Eric Clapton - Tears in Heaven şarkısının hikayesi

Eric Clapton, 1991 yapımı "Rush / Uygunsuz Yollar" filminin soundtrack albümü için üretim sürecindeydi. 20 Mart tarihinde yaşanan trajedik olay, efsane şarkı Tears in Heaven'ın doğuşuna ve albüme son şarkı olarak eklenmesine neden oldu.

Eric'in henüz 4 yaşındaki oğlu Conor'ın talihsiz ölümü, bir misafirlik sırasında meydana geldi. Misafir olunan yer, bir arkadaşın gökdelenin 53. katında yer alan dairesiydi. Acı olay, temizlikçinin odalardan birinin penceresini açık unutması nedeniyle gerçekleşti. Odaya giren Conor, pencereden boşluğa düştü.

Söz yazarı Will Jenings ile Rush filmi için soundtrack albümü hazırlayan Eric, oğlunun yasını ve acısını yansıtan bir şarkı yapmak istedi. İkili efsanevi bir işe imza attı ve şarkıyı albüme dahil etti. Ancak şarkının bu kadar ses getirip klasikler arasına girebileceğini düşünemediler.

Tears in Heaven, 1993 yılında Yılın Şarkısı ve Yılın Kaydı kategorilerinde Grammy Ödülü kazandı. Ayrıca Eric Clapton da En İyi Erkek Pop Vokal ödülünü kucakladı.

Hikayesini öğrendikten sonra şarkıyı bir kez daha dinlemek ister misiniz?

Şarkının  Türkçe Sözleri:

İsmimi hatırlarmıydın,

Seni cennette görseydim?

Her şey aynı olur muydu,

Seni cennette görseydim?

Güçlü olmalıyım

Ve yola devam etmeliyim,

Çünkü biliyorum ki ben

Bu cennete ait değilim.

Elimden tutar mıydın,

Seni cennette görseydim?

Yardım eder miydin ayakta durmama

Seni cennette görseydim?

 

Bir yol bulacağım,

Günlerce sürse de.

Çünkü biliyorum ki ben

Kalamam bu cennette.

Zaman seni çökertebilir,

Zaman dizlerini bükebilir,

Zaman kalbini kırabilir,

Ve sana merhamet diletebilir, 

merhamet diletebilir.

Kapının ötesinde,

Huzur var eminim

Ve biliyorum, artık olmayacak

Cennette gözyaşları!