Yeni Türkü - Mamak Türküsü şarkısının hikayesi

Aradan ne kadar zaman geçse de etkisini hiç yitirmeyen şarkılar vardır. Mamak Türküsü şüphesiz ki bu şarkılar arasında değerlendirilebilecek bir eser. Eserin müzikal kalitesinin yanı sıra sözleri ve değindikleri de oldukça etkileyici. Peki bu sözlerin aslında cezaevinde bulunan bir mahkum tarafından yazılmış bir şiirden geldiğini biliyor muydunuz?

Mamak Türküsü, dinleyicilerle ilk olarak Yeni Türkü grubunun 1979 yılında yayınlanan Buğdayın Türküsü albümünde Sonbahardan Çizgiler ismiyle yer aldı. Şarkı, muhteşem Selim Atakan bestesi, sarsıcı sözleri ve Derya Köroğlu’nun eşsiz yorumuyla beğeni topladı. Şarkının ağır hapishane şartlarındaki mahkumların özgürlük özlemine değinen sözleri, özellikle 80 darbesi ekseninde Türk solu için bir marşa dönüştü.

Şarkının sözleri, 1971 yılında Mamak Cezaevinde mahkum olarak bulunan Kemal Burkay’ın kaleme aldığı Sonbahardan Çizgiler şiirinin Tutsaklar isimli bölümünden gelmekte. Şiir, okuyucularla Kemal Burkay’ın 1975 yılında yayınlanan Dersim isimli şiir kitabı aracılığıyla ulaştı. Mahkumun gözünden cezaevinde zamanın nasıl geçtiğine ve dış dünyanın nasıl göründüğüne dair dokunaklı dizeler, halen etkileyiciliğini taze tutmakta.

Mamak Türküsü, eserin yaratıcısı Yeni Türkü grubuyla özdeşleşmekle beraber farklı sanatçılar tarafından da icra edildi. Şarkının enstrümantal versiyonu, Şerif Gören’in yönettiği 1984 yapımı Derman filminde film müziği olarak da kullanıldı.

Yaşar Kurt - Ruhum / Fırt Emin şarkısının hikayesi

90’lı yılların Türkçe sözlü müziği genel olarak pop şarkılarla anılsa da, bu dönemde çok kaliteli rock şarkılara da imza atıldı. Çıkış döneminde Fırt Emin diye bilinen, sonraları Ruhum ismiyle anılan Yaşar Kurt imzalı şarkıyı da rahatlıkla dönemin rock klasikleri arasına koyabiliriz. Peki şarkının hikayesinin, gerçek bir hayat hikayesine dayandığını biliyor muydunuz?

Fırt Emin, Yaşar Kurt’un mahallesinde yaşayan 40’lı yaşlarda sevilen bir adamdır. Zayıf ve uzun boyludur. Sürekli aynı takım elbiseyi giymektedir. Bir gün merakına yenik düşen Yaşar Kurt, Fırt Emin’e lakabının nereden geldiğini sorunca onun ilginç ve acıklı hayat hikayesini öğrenir.

Topçu olarak askerlik yapan Emin, Kore Savaşı’na gönderilen Türk askerlerinden biridir. Cepheye paraşütle iniş yaptığı sırada kolu kırılır. Emin bu sırada ruhunu kaybettiğine de inanır ve akli dengesini yitirir. Önce tedavi için Tokyo’ya gönderilir. Taburcu olduktan sonra İzmir’e döner. İstanbul’a gelip evlenir. Elektrikçilik yapmaya başlar. İki zihinsel engelli çocuğu olur.

Alkol müptelalığı nedeniyle elindeki avucundaki tüm parayı bu uğurda harcar. Parasız kalınca tamirat için kendisine başvurulacağından mahallede elektrik arızaları çıkarır. Bir müddet ortadan kaybolduktan sonra Emin’in öldüğü haberi gelir. Yaşar Kurt, 1991 yılında hikayesine vakıf olduğu Fırt Emin’i ölümsüzleştirmek için bir şarkı besteler. Şarkıya da hayattan bir fırt çekip gittiğini söylediği Fırt Emin’in adını verir.

Billie Holiday - Strange Fruit şarkısının hikayesi

Amerika’nın güneyinde yükselen ırkçılık, siyahilerin ağaç dallarına asılmasıyla ayyuka çıkar. Yaşanan olaylara kayıtsız kalmayan Yahudi öğretmen Abel Meeropol, öldürülen iki siyahi gencin isimlerini lakap olarak kullanıp Lewis Allan ismiyle 1939 yılında ilk başta ismi ‘Bitter Fruit’ olan, sonradan ismini Strange Fruit olarak değiştireceği bir şiir yazar. Daha sonra şiiri besteleyip bir şarkıya dönüştürür.

İlk olarak eşi tarafından seslendirilen şarkı, esas şöhretini efsanevi caz şarkıcısı Billie Holiday seslendirince yakalar. Metaforik bir dille yazılan sözler, şarkının bir protesto aracına dönüşmesini sağlar. Holiday’in şarkıyı söyleme ritüeliyse Strange Fruit’ü efsaneleştirir. Performans sergilediği mekanlarda Strange Fruit, son şarkı olarak seslendirilir. Şarkıyı söylerken garsonlar servis yapmayı durdurur. Mekan ışıkları kapatılır ve sadece Holiday’in yüzünü aydınlatan bir ışık kullanılır.

Garip meyve tanımlaması ağaç dallarına asılan siyahileri temsil eder. Tezat görünen dizelerle vurucu bir anlatım sağlanır:

“Güneyin ağaçları garip bir meyve taşır,

Yapraklarda kan ve köklerde kan,

Güney rüzgarında sallanan siyahi bedenler,

Kavak ağaçlarından sarkan garip meyveler...

 

Heybetli güneyin pastoral manzarası,

Kabarmış gözler ve buruk ağız,

Manolya kokusu, tatlı ve taze,

Sonra aniden yanan etin kokusu...

 

İşte kargalar koparsın diye bir meyve

Yağmur toplasın, rüzgar emsin diye

Güneş çürütsün, ağaçlar düşürsün diye

İşte garip ve acı ekin.”

Amerikan hükümeti, şarkının güçlü bir isyan sesine dönüşmesi nedeniyle Billie Holiday’e cadı avı başlatır. Şarkıyı bir daha seslendirmemesi için sertçe uyarılan Holiday, ultimatoma boyun eğmez. Bu nedenle Federal Narkotik Büro’nun hedefi haline gelir. Büro komiseri Harry Anslinger, uyuşturucu bulundurma bahanesiyle Holiday’i tutuklatır. Avukat tutmasına ve savunma yapmasına izin verilmez. 1 yıl hapis yatar. Çıkınca sahne alması engellenir. Gördüğü baskı ve kötü muamele ömrü boyunca sürer. 44 yaşında yatağa kelepçeli bir haldeyken hastanede yaşamına gözlerine yumar.

Cadillac Records kurucusu efsane yapımcı Ahmet Ertegün şarkı için; “İnsan hakları hareketinin ilk kurşunudur.” yorumunu yapmıştır.