Ada Sahillerinde Bekliyorum şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği klasikleri arasında yer alan hicaz makamındaki Ada Sahillerinde Bekliyorum, ritmi nedeniyle keyifli ve neşeli bir şarkı olarak anılsa da aslında oldukça hüzünlü bir hikayeye sahip. Hikayede sınıf farklılığı nedeniyle kavuşamamış iki aşık anlatılıyor.

Şarkının sözlerinin kime ait olduğu bilinmiyor. Bestenin Musullu Hafız Şaşı Osman Efendi’ye ait olabileceğine dair çeşitli rivayetler bulunmakla birlikte ortada net bir kanıt yok. Dolayısıyla genel kanı, eserin bestesinin de güftesinin gibi anonim olduğu yönünde. Necmi Rıza Ahıskan’ın eşsiz yorumuyla parlayan şarkının Arapça ve Yunanca versiyonları da mevcut.

Şarkının hikayesine geri dönelim. Zengin bir ailenin kızı olan Şadiye Hanım, Büyükada'da Suat Bey’le tanışır ve aşk yaşamaya başlar. Suat, Şadiye’yi ailesinden ister. Ancak fakir bir aileden gelmesi nedeniyle reddedilir. İki genç birbiriyle mektuplaşmaya devam eder. Şadiye sevdiği adamla evlenebilmek için ailesine bastırırken Suat ümidini yitirir.

Oldukça fırtınalı bir gecede Suat, denize doğru yürüyüp gözlerden kaybolur. Halbuki Şadiye en sonunda ailesini evlenmeye razı etmiş ve Suat’a durumu bildiren bir mektup göndermiştir. Ne yazık ki mektup, Suat’ın canına kıydığı günün ertesinde evine ulaşır. Önce şiir olarak yazılan, ardından şarkılaştırılan sözler, geniş kitlelere yayılır. Hikayesini öğrendikten sonra dinlemek ister misiniz?

Leonard Cohen - You Want It Darker şarkısının hikayesi

Leonard Cohen, yeni nesiller tam anlamıyla keşfedemese de Y kuşağı ve öncesi için çok değerli bir besteci ve yorumcu. Belki de en tartışmalı ve vurucu şarkılarından biri olan You Want It Darker’ı tüm kuşaklara hitap edecek bir dönemde, 2016 yılında yayınladı.

You Want It Darker, sözleri incelendiğinde pek de iyiymiş gibi görünmeyen bir Tanrı’ya karşı beslenen öfke, isyan, reddediş ve ölüme teslimiyeti anlatan kasvetli bir şarkı. Hikayesi incelendiğindeyse şarkının çok derin bir veda olduğunu anlamak mümkün hale geliyor. Öğrenmek ister misiniz?

O zaman hikayeye vurucu bir başlangıç yapalım. Şarkının yer aldığı albüm, 2016 yılının Ekim ayında dinleyicilerle buluştu. Leonard Cohen, albüm yayınlandıktan sadece 17 gün sonra öldü. Sanki şarkıyla vedasını yapmış ve ardından beklediği ölüme teslim olmuş gibi görünmüyor mu?

Şarkının başlangıcı oldukça sert ve isyankar:

“Eğer kartları dağıtan sensen, oyundan çekiliyorum

Eğer şifacı sensen, demek ki sakat ve yaralıyım

Eğer zafer seninse, benimki utanç olmalı

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Tevrat, İncil ve dini geleneklere ciddi göndermeleri olan şarkının ikinci kısmında Tanrı’nın insanlık için hiçbir faydası olmadığına değiniliyor:

“Yüceltilmiş ve mübarek kılınmış olsun senin kutsal ismin

Değersizleştirilmiş ve çarmıha gerilmiş insanlığın bedeninde.

Bir milyon mum yanıyor, asla gelmeyen yardım için.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Nakarat bölümünde kullanılan ‘Hineni’ sözcüğü, Tevrat’ta Tanrı’nın Hz. İbrahim’e seslendiğinde verdiği ‘İşte Buradayım’ anlamına gelen cevap. Nakarat şarkının final bölümünde adeta bir ilahi gibi tekrarlanırken seslendiren kişi Shaar Hashomayim Sinagogu’nun koro şefi Gideon Zelermyer. Yahudi olarak yetiştirilen Cohen’in nakarat bölümlerinde geçmişini referans aldığı ve anlam güçlendirdiği düşünülüyor. Nakaratın ‘Ben Hazırım Tanrım’ diye sonlandırılması ise hastalıklarla boğuşan ve yaşlanmış Cohen’in ölüme hazır oluşunu ifadesi olarak değerlendiriliyor.

Şarkının üçüncü bölümünde dinin çelişkilerine göndermelerde bulunuluyor:

“Hikayede bir ışık vardır ama hikaye hala aynı

Çekilen acı için bir ninni vardır ve suçlanacak bir paradoks.

Ama yazılı kutsal metinlerde ve öyle havai bir iddia değil.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Dördüncü bölümde Cohen, insanın karanlık doğasını temel alıp toplumsal eleştiri yaparken kendi vicdan azaplarının, büyük zulümler yanında sönük kaldığı tespitinde bulunuyor. Şiddete özgürlük tanınmasını eleştiriyor:

“Mahkumları diziyorlar ve gardiyanlar hedef alıyor.

Bazı şeytanlarla boğuştum, orta sınıf ve uysaldılar

Bilmiyordum iznim olduğunu, öldürmeye ve sakatlamaya.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Genel bir toparlama yapmak gerekirse şarkı için birçok acıya ve ikiyüzlülüğe şahit olmuş, uzun bir ömrün kıyısındaki yorgun ve hasta bir adamın veda ederken Tanrı’yla son hesaplaşması demek yanlış olmayacaktır. Artık şarkıyı dinlemeye hazır mısınız?

Ali Ekber Çiçek - Haydar Haydar türküsünün hikayesi

Erken yaşta yetim kalan Zeynel Abidin, saz çalma ve deyiş söyleme yeteneğiyle parlar ve Aşık Pervane adıyla tanınır. Hacı Bektaş Dergahında uzun yıllar hizmet verip dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla göze girer. Şeyhi Cemaleddin Efendi, sadık müridine Sıdkı Baba ismini verir.

Sıdkı Baba, yazdığı dokuz kıtalık bir deyişin sekizinci kıtasında mahlaslarını alma hikayelerine atıfta bulunur:

“On dört yıl dolandım pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum.”

Büyük halk ozanı Ali Ekber Çiçek, deyişin sadece iki kıtasını kullanıp ve çeşitli değişiklikler yaparak başyapıtlarından biri olarak gösterilen Haydar Haydar türküsünü besteledi. Türkünün ismi Haydar Haydar, Sıdkı Baba’nın deyişinde geçmemekte. Nakaratlarda karşımıza çıkan bu bölüm, Hz. Ali’ye yiğit ve aslan anlamına gelen lakabıyla atıfta bulunmak için kullanılmış.

Türkünün ilk kıtası, aslında deyişin sekizinci kıtası kullanılarak yazıldı. Deyişteki dizelerde değişiklikler yapıldı:

On dört yıl dolandım pervanelikte – > On dört bin yıl gezdim pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte – > Sıdkı ismin buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte – > İçtim şarabını mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum. – > Kırkların ceminde dara düş oldum.

Türkünün ikinci ve son kıtasıysa deyişin beşinci kıtası kullanılarak yazıldı. Bu sefer dizelerdeki değişiklikler kelimeyle sınırlı kalmadı. Sıdkı Baba’nın:

“Ben Adem’den evvel çok geldim gittim

Yağmur olup yağdım, ot olup bittim

Bülbül olup Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için hara düş oldum.” şeklindeki dizeleri Ali Ekber Çiçek türküsünde:

“Güruh-u Naci’ye özümü kattım

İnsan sıfatında çok geldim gittim

Bülbül oldum Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için zare düş oldum.” şeklinde yer aldı.

İlk kıtada Sıdkı Baba’nın müritlik yolculuğuna değinilir. İkinci kıtadaysa tasavvufi bir dille Kamil ve arınmış insan olma ve mürşide duyulan özlemden bahsedilir. Yaklaşık üç sene süren oldukça uzun bir besteleme sürecinin ardından ortaya çıkan eserin, icrası en zor türkülerden biri olarak gösterildiğini eklemekte de yarar var.

Pearl Jam - Jeremy şarkısının hikayesi

Pearl Jam grubunun en büyük hitlerinden biri şüphesiz ki Jeremy’dir. Şarkıda annesi ve babası tarafından ilgi gösterilmeyen Jeremy isimli çocuğun, kışkırtıldıktan sonra sınıfta konuşmaya başladığından bahseder. Peki Jeremy’nin aslında kim olduğunu ve nasıl konuştuğunu hiç merak etmiş miydiniz?

8 Ocak 1991 tarihinde Teksas’ta bulunan Richardson Lisesi’nde gazetelere de yansıyan son derece acıklı ve hüzünlü bir olay gerçekleşti. Öğretmeni sınıfa giren Jeremy’yi tersledikten ve uyardıktan sonra devamsızlık kağıdı alması için dışarıya gönderir. Bir müddet sonra elinde bir tabancayla sınıfa giren Jeremy, sınıf arkadaşları ve öğretmeninin gözleri önünde tabancanın tetiğini çekmek suretiyle intihar eder.

15 yaşındaki Jeremy Wade Dele, annesi ve babası boşandıktan sonra içine kapanmış bir çocuktu. Sessiz ve sakin bir kişiliğe sahipti. Sanatsal yönüyse güçlüydü. Çok iyi resim çiziyordu. Hatta çizdiği bir resimle bir yarışmadan ödül kazanmayı bile başarmıştı. Kız arkadaşı Nancy ile ayrıldıktan sonra ilaç içip canına kıymayı denedi. İntihar girişimi başarısız olan çocuk, tedavi için psikiyatri kliniğine yatırıldı.

Klinikten taburcu olduktan sonra arkadaşlarına birçok kez ölmek istediğini söyledi. Nancy’ye içinde yüzük bulunan bir mektup yazdı. Mektubu olay günü arkadaşı aracılığıyla postalattı. Ardından okula gidip önceden planladığı şekilde intihar etti. Tetiği çekmeden önce öğretmenine: “Gerçekten almak istediğimi alıp döndüm.” dedi.

Pearl Jam grubunun solisti, söz yazarı ve bestecisi Eddie Vedder, gazetede haberi okuduğunda bizzat şahit olduğu benzer bir olayı hatırladı. Öğrencilik yıllarında Brian isimli bir arkadaşı, tıpkı Jeremy gibi intihar etmişti. Vedder, iki acı olaydan yola çıkarak şarkı sözlerini yazdı. “Jeremy bugün sınıfta konuştu” dizesi, Jeremy’nin son sözlerine ve eylemine yapılmış güçlü bir atıftı. Grubun bas gitaristi Jeff Ament ise şarkının bestesine imza attı.

Şarkı gibi video klibi de oldukça ses getirdi. Hikayesini öğrendiğiniz şarkı, artık size farklı bir anlam ifade ediyor mu?

Veda Busesi şarkısının hikayesi

Önemli Türk Sanat Müziği icracılarının hemen hemen hepsinin repertuarında yer alan Veda Busesi şarkısının sözleri, Türk edebiyatının değerli şairi Orhan Seyfi Orhon’un Veda isimli şiirinden gelmektedir. Genel olarak dinleyiciler, usta bestekar Yusuf Nalkesen tarafından bestelenen şarkının sevgiliyle ayrılma üzerine yazıldığı düşünseler de, aslında gerçek hikaye bambaşkadır. 

Orhan Seyfi Orhon eşini kaybeder. Bu acı kayıp üzerine son derece hüzünlü ve zor günler geçiren Orhon, bir de henüz on yaşındaki kızının kanser olduğu haberini alır. Büyük bir yıkım yaşar. Dönemin şartlarında küçük kızın hastalığını tedavi edebilmek mümkün değildir. Sürecin ölümle sonuçlanacağından haberdar olan acılı baba, metanetini toplayıp kızının son günlerinde yanında olmaya ve ona moral vermeye gayret gösterir.

Babasının gizlemeye çalışsa da başarılı olamadığı perişan durumunu gören küçük kız, annesinin ölümü sonrası kahrolan babasına kendi ölümünün ardından gözyaşı dökmemesi için söz verdirir. Fakat böyle bir sözü tutmak imkansızdır. Sözünü tutamayıp kızını kaybettikten sonra gözyaşlarına boğulan Orhan Seyfi, kızının son anlarını ve onu kaybetmenin acısını Veda şiiriyle kağıda döker. 1937 yılında hece ölçülü yazılan şiir, 1951 yılında Yusuf Nalkesen tarafından muhayyer kürdi makamda bestelenir ve ölümsüzler arasına girer. Eser, Türk sinemasında da tercih edilen fon müziklerinden biri olur.

Metallica - One şarkısının hikayesi

One, şüphesiz ki Metallica grubunun ve rock müzikseverlerin en sevilen şarkıları arasında yer alır. Anlatım dili birinci tekil şahısla yazılan sözler, bir askerin dilinden dökülmektedir. Peki güçlü bir çaresizlik, karamsarlık ve yalnızlık anlatan sözlerin aslında sansasyonel bir kitabın ana karakterinden geldiğini hiç duymuş muydunuz?

James Hetfield, yalnızca bir beyin olarak yaşama fikrine dair yeni bir şarkı yapmak istemektedir. Bu fikri duyan grubun menajeri Cliff Burnstein, sanatçısına Johnny Got His Gun kitabını okumasını tavsiye eder. Aradığı her şeyi, hatta aradığından fazlasını kitapta bulan Hetfield, Lars Ulrich’le birlikte 1988 yılında kayda alınan şarkının sözlerini yazar.

Efsanevi yazar ve senarist Dalton Trumbo, ilk ve tek yönetmenlik deneyimini 1971 yılında Johnny Got His Gun ile yaşar. Filmin senaryosunu, Luis Buñuel ile birlikte 1939 yılında yazdığı aynı adlı romandan uyarlar. Roman, I. Dünya Savaşı’na giden genç asker Joe Bonham’ın son derece trajik ve travmatik hayat hikayesine dayanmaktadır.

Ağır bir patlama sonrası hastaneye kaldırılan Johnny, kendine geldiğinde aşılması imkansız bir trajedinin baş kahramanı olduğunu anlar. Patlama sonrası, görme, konuşma ve işitme yetilerini tamamen yitirmiş, kollarını ve bacaklarını kaybetmiştir. Mors Alfabesi bildiği için tek çaresi, başını yastığa vurarak öldürülmek istediğini anlatmaktır. En sonunda isteğinde başarılı olur ve meramını anlatır. Ancak askeri kanun, bu isteğinin yerine getirilmesine izin vermez ve Johnny’yi bir yaşayan ölü olmaya mahkum eder.

Şarkıya ismini veren one (tek) kelimesi, askerin tek organı olan beyniyle zihnine hapsoluşunu anlatır. Sözlerin dışında şarkının müziğinde de savaşı andıran çeşitli simgelere yer verilir. Bu bilgilerin ardından şarkıyı bir kere daha dinlemek ister misiz?

İhsan Raif Hanım - Kimseye Etmem Şikayet şarkısının hikayesi

Siz, Kimseye Etmem Şikayet şarkısını basit bir sitemden ibaret mi sandınız? O zaman ciddi anlamda yanıldınız. Çünkü bu efsane olmuş Türk Sanat Müziği klasiği, aslında bir çocuk gelinin karanlık ve acı dolu geleceğine isyanını anlatmaktadır.

Yıl 1890. Mehmet Ali isimli hayta bir adam, Köse Mehmed Raif Paşa’nın kızı İhsan Raif’e göz koyar. Bir gün fırsatını bulup paşanın konağını basar. Genç kızı kaçırmaya çalışsa da amacına ulaşmayı başaramaz. Ancak bu olay, büyük dedikoduların çıkmasına ve İhsan Raif’e iftiralar atılmasına neden olur. Bu durum üzerine babası, dedikoduların bir an önce son bulması için kızının Mehmet Ali’yle evlenmesine karar verir.

İhsan Raif Hanım, çok iyi bir eğitim almış ve edebiyata meyilli bir çocuktur. İzmir’e gelin olarak gideceğini öğrendiğinde korkusunu ve umutsuzluğunu sessizce kağıda döküp bir şiir yazar. Daha sonra büyük bestekar Kemani Serkis Efendi tarafından bestelendiği düşünülen bu şiir, unutulmaz Türk Sanat Müziği eserleri arasında yer alır. Müzeyyen Senar gibi en büyük icracılar tarafından seslendirilir.

Şarkının sözlerini hatırlayıp bir kez daha dinleyelim mi?

Kimseye etmem şikayet; ağlarım ben halime

Titrerim mücrim gibi baktıkça istikbalime (Titrerim suçlu gibi baktıkça geleceğime)

Perde - i zulmet çekilmiş korkarım ikbalime (Korkarım karanlık perde çekilmiş talihime)

Daha detaylı anlatım için İndigo Dergisi'ndeki makaleme de göz atabilirsiniz:

https://indigodergisi.com/2016/10/kimseye-etmem-sikayet-asirlik-haykirisin-buruk-hikayesi/