Orhan Gencebay - Dilenci şarkısının hikayesi

Orhan Gencebay, şüphesiz ki Türk müzik tarihinin en üretken isimlerinin başında yer alan bir bestekar ve icracı. Sayısız liste başı esere imza atmakla beraber Zeki Müren, Ajda Pekkan, Kamuran Akkor, Müslüm Gürses, İbrahim Tatlıses, Bülent Ersoy, Ahmet Özhan, Selami Şahin, Neşe Karaböcek, Erkin Koray, Tarkan ve Sezen Aksu gibi devlere de şarkı vermiş bir usta.

Gencebay’ın yüzlerce eseri arasında gerçek hayat hikayesine dayanan şarkılar da mevcut. Bunlardan biri de 1990 yılında Kervan Plak etiketiyle yayınlanan Utan albümünde yer alan Dilenci şarkısı. Söz ve müziği Gencabay’a ait olan arabesk şarkının sözleri, Samsun’daki gençlik yıllarına dayanıyor.

Mahallelerinde yırtık pırtık kıyafetiyle çıplak ayakla dilenen bir dilenci vardır. Yürürken ayağı aksamakta ve muhtemelen kendi uydurduğu ‘Pampupu’ isimli bir şarkı seslendirmektedir. Bu nedenle Pampupu ismiyle anılır. Gün boyu topladıklarını mahalledeki Ayşe isimli kadının evinin önüne bırakıp: “Kızını bana verecek misin?” diye seslenmektedir.

Gencebay, insanların deli diye aşağıladığı ve tartakladığı adamın aslında acıklı bir aşk hikayesi yüzünden bu hallere düştüğünü öğrenir. Sevdiği kişiyle birlikte olmasına izin verilmediği için sokaklara düşüp deliren zavallı adamın yaşamı, Gencebay’ın ‘Dilenci’ şarkısı için esin kaynağı olur.

Sevip sevilmenin, duyguları ifade edebilmenin zorluğuna değinerek başlayan şarkı, aşk dilenerek perişan hale düşen ve aşağılanan bir aşığın portresini çizer. Dilenci aslında delice sevmiş, sevdiğini sabırla beklemiş ve bu uğurda mutsuzluğa uğramış biridir. Şarkının etkisi, sadece yayınladığı dönemle sınırlı kalmaz. Gencebay Klasikleri albümünde yer alan şarkı, Sibel Can ve Zara tarafından da seslendirilir.

Sezen Aksu - Onu Alma Beni Al şarkısının hikayesi

80’li yılları kasıp kavurup olgunluk dönemine girmiş bir diva Sezen Aksu. Gözde ve yakışıklı bir genç müzisyen Uzay Heparı. Yeni parlamaya başlayan, gelecek vadeden bir pop vokalisti Yıldız Tilbe. 90’ların başında üçü arasında yaşanan bir aşk ve aldatma hikayesi sonrası ortaya çıkan unutulmaz bir şarkı; Onu alma beni al.

Sezen Aksu, Uzay Heparı’yla tutkulu bir aşk yaşamaktadır. İzmir’de övgüyle bahsedilen genç şarkıcı Yıldız Tilbe’yi dinlemeye gider. Dinledikten sonra vokalisti olması için teklifte bulunur. Teklifi kabul eden Tilbe, İstanbul’a gelip Aksu’nun evinde yaşamaya başlar. Heparı ve Tilbe’nin tek gecelik ilişkileri, aldatılan Aksu’yu derinden etkiler. İkisiyle de ilişkilerine son verir.

Uzay Heparı, 20 Mayıs 1994 tarihinde geçirdiği motosiklet kazası sonrası 11 gün boyunca verdiği yaşam mücadelesini kaybetti. Bu beklenmedik ve üzücü ölüm haberi, tüm müzik dünyasını ve genç müzisyenin sevenlerini yasa boğduğu gibi Sezen Aksu’yu da fazlasıyla üzdü. Fırtınalı ilişkiden geriye Aksu’nun yaşadıklarına dair yazdıkları kaldı.

Sezen Aksu, 28 Haziran 1995 tarihinde piyasaya Işık Doğudan Yükselir / Ex Oriente Lux albümünü sürdü. 12 şarkıdan oluşan albüm, aşık deyişlerinden Ermeni ezgilerine varıncaya değin son derece geniş bir yelpazeden meydana geliyordu. Sözleri Sezen Aksu’ya, müziği Arto Tunçboyacıyan’a, düzenlemesi Onno Tunç’a ait olan Onu Alma Beni Al şarkısı, keyifli ve eğlenceli bulunup beğeni kazandı.

Şarkının ilk dörtlüğünde Heparı’ya sitem eden Aksu, Tilbe’ye ise birçok aşağılama ve lanetlemede bulunuyor: “Gözleri Şaşı Gelin”, “Odun Gibi Bel”, “Kara Elli Cadı”, “Dilleri Fitne Fücur”, “Kıyametin Gelsin”

“Bak atının terkisine de atmış gözleri şaşı gelini

Mor kaftanlara sarmış haspam odun gibi belini

Ah verin elime de kırayım cadının derisi kara elini

Seni gidi dilleri fitne fücur kıyametin gelsin”

İlk dörtlük ardından gelen iki dizede serzeniş ve kıskançlık dikkat çekiyor. Çelimsiz anlamına gelen ‘Kadit’ kelimesi, aşağılama maksatlı kullanılıyor.

“Sen o alacası içinde fesatla hangi günü gün edicen

Ah o kaditin üstüne bir de atlas yorgan sericen”

Şarkı sitem ve ah etmelerle devam ediyor:

“Amanın amanın yansın ocağın barkın utansın

Ağan emmin her bir yerine kırmızı kınalar yaksın

Varsın bize vursun felek ne çeyiz düzdüm emek emek

Allah bildiği gibi yapsın”

Nakarat bölümünde kabulleniş ve ah çekiş göze çarpıyor:

“Böyle de nispet olmaz ki, seni gidi zalim yâr
Eh, zorla da kısmet olmaz ki, seni gidi hain yâr”

Bunca yakınmaya karşın tekrar birlikte olabilme ihtimalini düşünmeden edemiyor:

Bana ne, bana ne, bana ne, beni al, beni al, onu alma

Son dörtlükteyse aldatıp giden sevgiliye neler kaçırdığını hatırlatıyor:

“Bende bu yetim kirazlar al al dururken
Tek başıma kara gecelerde zar zor uyurken
Yâr, eteğimde çakallar, kurtlar ulurken
İçine sinerse senin de kıyametin gelsin”

Hikayeyi öğrendikten sonra şarkı artık daha mı anlamlı geliyor?

Bob Dylan - Who Killed Davey Moore? şarkısının hikayesi

Bob Dylan’a şaşırtıcı şekilde edebiyat alanında Nobel ödülü verilmesinin en büyük nedeni, şarkılarında hikaye anlatıcılığını ulaştırdığı muazzam seviye. Dylan şarkılarında kurgusal hikayelerin yanı sıra gerçek karakterlerin yaşanmışlıklarına da yer vermiş bir söz yazarı. 1963 yılında sözlerini yazdığı protest yapıdaki “Who Killed Davey Moore?” şarkısı da gerçek bir olaya dayanmakta.

Şarkı, 21 Mart 1963 tarihinde yaşanan bir olaya dayanıyor. Amerika’da bir tüy siklet unvan koruma maçı. Şampiyon boksör Davey Moore’un karşısında Sugar Ramos var. Maç oldukça çekişmeli geçiyor. Onuncu raunda gelindiğinde Ramos, birkaç güçlü yumrukla Moore’u yere düşürür. Moore düşerken kafası önce gergin ring ipine, ardından da zemine sert biçimde vurur.

Aldığı sert darbeye karşın ayağa kalkan Moore, maçı ve şampiyonluk unvanını kaybeder. Soyunma odasında maça dair röportaj verir. Kısa süre sonra da fenalaşıp hastaneye kaldırılır. Moore’un beyin sapı hasarı nedeniyle komaya girdiği anlaşılır. Yaklaşık üç günlük yaşam mücadelesinin ardından Moore hayata gözlerini yumar.

Şarkıda Davey Moore’un katilinin kim olduğunu soran Dylan, sırayla herkesi sorgular. Hakem, seyirciler, menajer, rakip boksör ve gazeteci, verdikleri cevaplarla Davey Moore’un ölümünden sorumlu olmadıklarını söylerler.

Hakem, heyecan verici maçı durdurabileceğini ama durdurursa seyircinin yuhalayacağını söyler. Seyirciler, yalnızca yumrukları saymakla meşgul olduklarını belirtir. Menajer, bu sadece para için yapılan bir işti der. Rakip, kadere ve kazanma zorunluluğuna değinir. Gazeteciyse futbolun bokstan daha tehlikeli bir spor olduğunu söyleyip konuyu kapatır.

Şarkıda kişiler yerine toplumu sorgulayan Dylan, ölümde katkısı olan herkesin sorumluluk almaktan kaçışının altını çizer. Eğlenmek uğruna bir insanın hayatının barbarca feda edildiği bu hikaye, toplumun adeta aynası niteliğindedir. Şarkıyı hiç dinlemiş miydiniz? Eh, hikayesini de öğrendiğinize göre buyurun o zaman.

Tupac Shakur - Brenda's Got a Baby şarkısının hikayesi

Rap müzik, günümüzde oldukça değişmiş ve pop müzikle iç içe geçmiş durumda. Ancak 80’lerin sonu ve 90’ların başı dikkate alındığında rap müzik, derinlik ve protestlik içermekteydi. Birçok müzik otoritesine göre rap tarihinin en büyük yıldızı olan Tupac Shakur, türün geniş kitlelere ulaşmasında önemli bir rol üstlendi ve öldürüldüğü 1996 yılına kadar üretimini doludizgin sürdürdü.

Tupac’ın hikaye anlatıcılığının ve şairliğinin ön planda olduğu şarkılardan biri olan Brenda’s Got a Baby, gerçek ve trajik bir hayat hikayesine dayanmakta. Yıllar 1991’i gösteriyor. Müzik kariyerinin yanı sıra oyunculuk da yapan Tupac, Juice filminin çekimlerinde. Gazetede okuduğu sarsıcı bir habere kayıtsız kalamayıp haberden aldığı ilhamla şarkı sözlerini yazıyor. Haber şöyleydi: ”12 yaşındaki kız, 21 yaşındaki kuzeninden hamile kaldı. Doğurduğu bebeği Brooklyn’de bir çöp kutusuna attı.”

Brenda isimli bir karakter kurgulayan Tupac, şarkıda hamile bırakılmış, başına gelenleri saklamaya çalışmış, ailesi tarafından sahip çıkılmamış ve sürüklendiği çaresizlikle ne yapacağını bilememiş bir kız çocuğunun hikayesini anlatır. Varoşların gerçeklerini tüm çıplaklığıyla anlatan şarkıda gençlerin fuhşa ve uyuşturucuya sürüklenişinin ve toplumun bu trajediyi normalleştirmesinin altı çizilir.

Gazeteci Jeff Pearlman, şarkıya ilham veren hikayenin üzerine gider ve 2025 yılında bebeğini çöpe atan anne Jeanette’le başka bir aile tarafından evlat edinilen ve hiç tanışmadığı biyolojik oğlu Davonn’ı buluşturur. Buluşma yerinin Tupac’ın öldürüldüğü yere oldukça yakın olmasıysa kaderin tuhaf bir cilvesidir. Şimdi hikayesini öğrendiğiniz şarkıyı dinleme vakti.

Yeni Türkü - Mamak Türküsü şarkısının hikayesi

Aradan ne kadar zaman geçse de etkisini hiç yitirmeyen şarkılar vardır. Mamak Türküsü şüphesiz ki bu şarkılar arasında değerlendirilebilecek bir eser. Eserin müzikal kalitesinin yanı sıra sözleri ve değindikleri de oldukça etkileyici. Peki bu sözlerin aslında cezaevinde bulunan bir mahkum tarafından yazılmış bir şiirden geldiğini biliyor muydunuz?

Mamak Türküsü, dinleyicilerle ilk olarak Yeni Türkü grubunun 1979 yılında yayınlanan Buğdayın Türküsü albümünde Sonbahardan Çizgiler ismiyle yer aldı. Şarkı, muhteşem Selim Atakan bestesi, sarsıcı sözleri ve Derya Köroğlu’nun eşsiz yorumuyla beğeni topladı. Şarkının ağır hapishane şartlarındaki mahkumların özgürlük özlemine değinen sözleri, özellikle 80 darbesi ekseninde Türk solu için bir marşa dönüştü.

Şarkının sözleri, 1971 yılında Mamak Cezaevinde mahkum olarak bulunan Kemal Burkay’ın kaleme aldığı Sonbahardan Çizgiler şiirinin Tutsaklar isimli bölümünden gelmekte. Şiir, okuyucularla Kemal Burkay’ın 1975 yılında yayınlanan Dersim isimli şiir kitabı aracılığıyla ulaştı. Mahkumun gözünden cezaevinde zamanın nasıl geçtiğine ve dış dünyanın nasıl göründüğüne dair dokunaklı dizeler, halen etkileyiciliğini taze tutmakta.

Mamak Türküsü, eserin yaratıcısı Yeni Türkü grubuyla özdeşleşmekle beraber farklı sanatçılar tarafından da icra edildi. Şarkının enstrümantal versiyonu, Şerif Gören’in yönettiği 1984 yapımı Derman filminde film müziği olarak da kullanıldı.

Yaşar Kurt - Ruhum / Fırt Emin şarkısının hikayesi

90’lı yılların Türkçe sözlü müziği genel olarak pop şarkılarla anılsa da, bu dönemde çok kaliteli rock şarkılara da imza atıldı. Çıkış döneminde Fırt Emin diye bilinen, sonraları Ruhum ismiyle anılan Yaşar Kurt imzalı şarkıyı da rahatlıkla dönemin rock klasikleri arasına koyabiliriz. Peki şarkının hikayesinin, gerçek bir hayat hikayesine dayandığını biliyor muydunuz?

Fırt Emin, Yaşar Kurt’un mahallesinde yaşayan 40’lı yaşlarda sevilen bir adamdır. Zayıf ve uzun boyludur. Sürekli aynı takım elbiseyi giymektedir. Bir gün merakına yenik düşen Yaşar Kurt, Fırt Emin’e lakabının nereden geldiğini sorunca onun ilginç ve acıklı hayat hikayesini öğrenir.

Topçu olarak askerlik yapan Emin, Kore Savaşı’na gönderilen Türk askerlerinden biridir. Cepheye paraşütle iniş yaptığı sırada kolu kırılır. Emin bu sırada ruhunu kaybettiğine de inanır ve akli dengesini yitirir. Önce tedavi için Tokyo’ya gönderilir. Taburcu olduktan sonra İzmir’e döner. İstanbul’a gelip evlenir. Elektrikçilik yapmaya başlar. İki zihinsel engelli çocuğu olur.

Alkol müptelalığı nedeniyle elindeki avucundaki tüm parayı bu uğurda harcar. Parasız kalınca tamirat için kendisine başvurulacağından mahallede elektrik arızaları çıkarır. Bir müddet ortadan kaybolduktan sonra Emin’in öldüğü haberi gelir. Yaşar Kurt, 1991 yılında hikayesine vakıf olduğu Fırt Emin’i ölümsüzleştirmek için bir şarkı besteler. Şarkıya da hayattan bir fırt çekip gittiğini söylediği Fırt Emin’in adını verir.

Billie Holiday - Strange Fruit şarkısının hikayesi

Amerika’nın güneyinde yükselen ırkçılık, siyahilerin ağaç dallarına asılmasıyla ayyuka çıkar. Yaşanan olaylara kayıtsız kalmayan Yahudi öğretmen Abel Meeropol, öldürülen iki siyahi gencin isimlerini lakap olarak kullanıp Lewis Allan ismiyle 1939 yılında ilk başta ismi ‘Bitter Fruit’ olan, sonradan ismini Strange Fruit olarak değiştireceği bir şiir yazar. Daha sonra şiiri besteleyip bir şarkıya dönüştürür.

İlk olarak eşi tarafından seslendirilen şarkı, esas şöhretini efsanevi caz şarkıcısı Billie Holiday seslendirince yakalar. Metaforik bir dille yazılan sözler, şarkının bir protesto aracına dönüşmesini sağlar. Holiday’in şarkıyı söyleme ritüeliyse Strange Fruit’ü efsaneleştirir. Performans sergilediği mekanlarda Strange Fruit, son şarkı olarak seslendirilir. Şarkıyı söylerken garsonlar servis yapmayı durdurur. Mekan ışıkları kapatılır ve sadece Holiday’in yüzünü aydınlatan bir ışık kullanılır.

Garip meyve tanımlaması ağaç dallarına asılan siyahileri temsil eder. Tezat görünen dizelerle vurucu bir anlatım sağlanır:

“Güneyin ağaçları garip bir meyve taşır,

Yapraklarda kan ve köklerde kan,

Güney rüzgarında sallanan siyahi bedenler,

Kavak ağaçlarından sarkan garip meyveler...

 

Heybetli güneyin pastoral manzarası,

Kabarmış gözler ve buruk ağız,

Manolya kokusu, tatlı ve taze,

Sonra aniden yanan etin kokusu...

 

İşte kargalar koparsın diye bir meyve

Yağmur toplasın, rüzgar emsin diye

Güneş çürütsün, ağaçlar düşürsün diye

İşte garip ve acı ekin.”

Amerikan hükümeti, şarkının güçlü bir isyan sesine dönüşmesi nedeniyle Billie Holiday’e cadı avı başlatır. Şarkıyı bir daha seslendirmemesi için sertçe uyarılan Holiday, ultimatoma boyun eğmez. Bu nedenle Federal Narkotik Büro’nun hedefi haline gelir. Büro komiseri Harry Anslinger, uyuşturucu bulundurma bahanesiyle Holiday’i tutuklatır. Avukat tutmasına ve savunma yapmasına izin verilmez. 1 yıl hapis yatar. Çıkınca sahne alması engellenir. Gördüğü baskı ve kötü muamele ömrü boyunca sürer. 44 yaşında yatağa kelepçeli bir haldeyken hastanede yaşamına gözlerine yumar.

Atlantic Records kurucusu efsane yapımcı Ahmet Ertegün şarkı için; “İnsan hakları hareketinin ilk kurşunudur.” yorumunu yapmıştır.