Tupac Shakur - Brenda's Got a Baby şarkısının hikayesi

Rap müzik, günümüzde oldukça değişmiş ve pop müzikle iç içe geçmiş durumda. Ancak 80’lerin sonu ve 90’ların başı dikkate alındığında rap müzik, derinlik ve protestlik içermekteydi. Birçok müzik otoritesine göre rap tarihinin en büyük yıldızı olan Tupac Shakur, türün geniş kitlelere ulaşmasında önemli bir rol üstlendi ve öldürüldüğü 1996 yılına kadar üretimini doludizgin sürdürdü.

Tupac’ın hikaye anlatıcılığının ve şairliğinin ön planda olduğu şarkılardan biri olan Brenda’s Got a Baby, gerçek ve trajik bir hayat hikayesine dayanmakta. Yıllar 1991’i gösteriyor. Müzik kariyerinin yanı sıra oyunculuk da yapan Tupac, Juice filminin çekimlerinde. Gazetede okuduğu sarsıcı bir habere kayıtsız kalamayıp haberden aldığı ilhamla şarkı sözlerini yazıyor. Haber şöyleydi: ”12 yaşındaki kız, 21 yaşındaki kuzeninden hamile kaldı. Doğurduğu bebeği Brooklyn’de bir çöp kutusuna attı.”

Brenda isimli bir karakter kurgulayan Tupac, şarkıda hamile bırakılmış, başına gelenleri saklamaya çalışmış, ailesi tarafından sahip çıkılmamış ve sürüklendiği çaresizlikle ne yapacağını bilememiş bir kız çocuğunun hikayesini anlatır. Varoşların gerçeklerini tüm çıplaklığıyla anlatan şarkıda gençlerin fuhşa ve uyuşturucuya sürüklenişinin ve toplumun bu trajediyi normalleştirmesinin altı çizilir.

Gazeteci Jeff Pearlman, şarkıya ilham veren hikayenin üzerine gider ve 2025 yılında bebeğini çöpe atan anne Jeanette’le başka bir aile tarafından evlat edinilen ve hiç tanışmadığı biyolojik oğlu Davonn’ı buluşturur. Buluşma yerinin Tupac’ın öldürüldüğü yere oldukça yakın olmasıysa kaderin tuhaf bir cilvesidir. Şimdi hikayesini öğrendiğiniz şarkıyı dinleme vakti.

Yeni Türkü - Mamak Türküsü şarkısının hikayesi

Aradan ne kadar zaman geçse de etkisini hiç yitirmeyen şarkılar vardır. Mamak Türküsü şüphesiz ki bu şarkılar arasında değerlendirilebilecek bir eser. Eserin müzikal kalitesinin yanı sıra sözleri ve değindikleri de oldukça etkileyici. Peki bu sözlerin aslında cezaevinde bulunan bir mahkum tarafından yazılmış bir şiirden geldiğini biliyor muydunuz?

Mamak Türküsü, dinleyicilerle ilk olarak Yeni Türkü grubunun 1979 yılında yayınlanan Buğdayın Türküsü albümünde Sonbahardan Çizgiler ismiyle yer aldı. Şarkı, muhteşem Selim Atakan bestesi, sarsıcı sözleri ve Derya Köroğlu’nun eşsiz yorumuyla beğeni topladı. Şarkının ağır hapishane şartlarındaki mahkumların özgürlük özlemine değinen sözleri, özellikle 80 darbesi ekseninde Türk solu için bir marşa dönüştü.

Şarkının sözleri, 1971 yılında Mamak Cezaevinde mahkum olarak bulunan Kemal Burkay’ın kaleme aldığı Sonbahardan Çizgiler şiirinin Tutsaklar isimli bölümünden gelmekte. Şiir, okuyucularla Kemal Burkay’ın 1975 yılında yayınlanan Dersim isimli şiir kitabı aracılığıyla ulaştı. Mahkumun gözünden cezaevinde zamanın nasıl geçtiğine ve dış dünyanın nasıl göründüğüne dair dokunaklı dizeler, halen etkileyiciliğini taze tutmakta.

Mamak Türküsü, eserin yaratıcısı Yeni Türkü grubuyla özdeşleşmekle beraber farklı sanatçılar tarafından da icra edildi. Şarkının enstrümantal versiyonu, Şerif Gören’in yönettiği 1984 yapımı Derman filminde film müziği olarak da kullanıldı.

Yaşar Kurt - Ruhum / Fırt Emin şarkısının hikayesi

90’lı yılların Türkçe sözlü müziği genel olarak pop şarkılarla anılsa da, bu dönemde çok kaliteli rock şarkılara da imza atıldı. Çıkış döneminde Fırt Emin diye bilinen, sonraları Ruhum ismiyle anılan Yaşar Kurt imzalı şarkıyı da rahatlıkla dönemin rock klasikleri arasına koyabiliriz. Peki şarkının hikayesinin, gerçek bir hayat hikayesine dayandığını biliyor muydunuz?

Fırt Emin, Yaşar Kurt’un mahallesinde yaşayan 40’lı yaşlarda sevilen bir adamdır. Zayıf ve uzun boyludur. Sürekli aynı takım elbiseyi giymektedir. Bir gün merakına yenik düşen Yaşar Kurt, Fırt Emin’e lakabının nereden geldiğini sorunca onun ilginç ve acıklı hayat hikayesini öğrenir.

Topçu olarak askerlik yapan Emin, Kore Savaşı’na gönderilen Türk askerlerinden biridir. Cepheye paraşütle iniş yaptığı sırada kolu kırılır. Emin bu sırada ruhunu kaybettiğine de inanır ve akli dengesini yitirir. Önce tedavi için Tokyo’ya gönderilir. Taburcu olduktan sonra İzmir’e döner. İstanbul’a gelip evlenir. Elektrikçilik yapmaya başlar. İki zihinsel engelli çocuğu olur.

Alkol müptelalığı nedeniyle elindeki avucundaki tüm parayı bu uğurda harcar. Parasız kalınca tamirat için kendisine başvurulacağından mahallede elektrik arızaları çıkarır. Bir müddet ortadan kaybolduktan sonra Emin’in öldüğü haberi gelir. Yaşar Kurt, 1991 yılında hikayesine vakıf olduğu Fırt Emin’i ölümsüzleştirmek için bir şarkı besteler. Şarkıya da hayattan bir fırt çekip gittiğini söylediği Fırt Emin’in adını verir.

Billie Holiday - Strange Fruit şarkısının hikayesi

Amerika’nın güneyinde yükselen ırkçılık, siyahilerin ağaç dallarına asılmasıyla ayyuka çıkar. Yaşanan olaylara kayıtsız kalmayan Yahudi öğretmen Abel Meeropol, öldürülen iki siyahi gencin isimlerini lakap olarak kullanıp Lewis Allan ismiyle 1939 yılında ilk başta ismi ‘Bitter Fruit’ olan, sonradan ismini Strange Fruit olarak değiştireceği bir şiir yazar. Daha sonra şiiri besteleyip bir şarkıya dönüştürür.

İlk olarak eşi tarafından seslendirilen şarkı, esas şöhretini efsanevi caz şarkıcısı Billie Holiday seslendirince yakalar. Metaforik bir dille yazılan sözler, şarkının bir protesto aracına dönüşmesini sağlar. Holiday’in şarkıyı söyleme ritüeliyse Strange Fruit’ü efsaneleştirir. Performans sergilediği mekanlarda Strange Fruit, son şarkı olarak seslendirilir. Şarkıyı söylerken garsonlar servis yapmayı durdurur. Mekan ışıkları kapatılır ve sadece Holiday’in yüzünü aydınlatan bir ışık kullanılır.

Garip meyve tanımlaması ağaç dallarına asılan siyahileri temsil eder. Tezat görünen dizelerle vurucu bir anlatım sağlanır:

“Güneyin ağaçları garip bir meyve taşır,

Yapraklarda kan ve köklerde kan,

Güney rüzgarında sallanan siyahi bedenler,

Kavak ağaçlarından sarkan garip meyveler...

 

Heybetli güneyin pastoral manzarası,

Kabarmış gözler ve buruk ağız,

Manolya kokusu, tatlı ve taze,

Sonra aniden yanan etin kokusu...

 

İşte kargalar koparsın diye bir meyve

Yağmur toplasın, rüzgar emsin diye

Güneş çürütsün, ağaçlar düşürsün diye

İşte garip ve acı ekin.”

Amerikan hükümeti, şarkının güçlü bir isyan sesine dönüşmesi nedeniyle Billie Holiday’e cadı avı başlatır. Şarkıyı bir daha seslendirmemesi için sertçe uyarılan Holiday, ultimatoma boyun eğmez. Bu nedenle Federal Narkotik Büro’nun hedefi haline gelir. Büro komiseri Harry Anslinger, uyuşturucu bulundurma bahanesiyle Holiday’i tutuklatır. Avukat tutmasına ve savunma yapmasına izin verilmez. 1 yıl hapis yatar. Çıkınca sahne alması engellenir. Gördüğü baskı ve kötü muamele ömrü boyunca sürer. 44 yaşında yatağa kelepçeli bir haldeyken hastanede yaşamına gözlerine yumar.

Atlantic Records kurucusu efsane yapımcı Ahmet Ertegün şarkı için; “İnsan hakları hareketinin ilk kurşunudur.” yorumunu yapmıştır.

Ada Sahillerinde Bekliyorum şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği klasikleri arasında yer alan hicaz makamındaki Ada Sahillerinde Bekliyorum, ritmi nedeniyle keyifli ve neşeli bir şarkı olarak anılsa da aslında oldukça hüzünlü bir hikayeye sahip. Hikayede sınıf farklılığı nedeniyle kavuşamamış iki aşık anlatılıyor.

Şarkının sözlerinin kime ait olduğu bilinmiyor. Bestenin Musullu Hafız Şaşı Osman Efendi’ye ait olabileceğine dair çeşitli rivayetler bulunmakla birlikte ortada net bir kanıt yok. Dolayısıyla genel kanı, eserin bestesinin de güftesinin gibi anonim olduğu yönünde. Necmi Rıza Ahıskan’ın eşsiz yorumuyla parlayan şarkının Arapça ve Yunanca versiyonları da mevcut.

Şarkının hikayesine geri dönelim. Zengin bir ailenin kızı olan Şadiye Hanım, Büyükada'da Suat Bey’le tanışır ve aşk yaşamaya başlar. Suat, Şadiye’yi ailesinden ister. Ancak fakir bir aileden gelmesi nedeniyle reddedilir. İki genç birbiriyle mektuplaşmaya devam eder. Şadiye sevdiği adamla evlenebilmek için ailesine bastırırken Suat ümidini yitirir.

Oldukça fırtınalı bir gecede Suat, denize doğru yürüyüp gözlerden kaybolur. Halbuki Şadiye en sonunda ailesini evlenmeye razı etmiş ve Suat’a durumu bildiren bir mektup göndermiştir. Ne yazık ki mektup, Suat’ın canına kıydığı günün ertesinde evine ulaşır. Önce şiir olarak yazılan, ardından şarkılaştırılan sözler, geniş kitlelere yayılır. Hikayesini öğrendikten sonra dinlemek ister misiniz?

Leonard Cohen - You Want It Darker şarkısının hikayesi

Leonard Cohen, yeni nesiller tam anlamıyla keşfedemese de Y kuşağı ve öncesi için çok değerli bir besteci ve yorumcu. Belki de en tartışmalı ve vurucu şarkılarından biri olan You Want It Darker’ı tüm kuşaklara hitap edecek bir dönemde, 2016 yılında yayınladı.

You Want It Darker, sözleri incelendiğinde pek de iyiymiş gibi görünmeyen bir Tanrı’ya karşı beslenen öfke, isyan, reddediş ve ölüme teslimiyeti anlatan kasvetli bir şarkı. Hikayesi incelendiğindeyse şarkının çok derin bir veda olduğunu anlamak mümkün hale geliyor. Öğrenmek ister misiniz?

O zaman hikayeye vurucu bir başlangıç yapalım. Şarkının yer aldığı albüm, 2016 yılının Ekim ayında dinleyicilerle buluştu. Leonard Cohen, albüm yayınlandıktan sadece 17 gün sonra öldü. Sanki şarkıyla vedasını yapmış ve ardından beklediği ölüme teslim olmuş gibi görünmüyor mu?

Şarkının başlangıcı oldukça sert ve isyankar:

“Eğer kartları dağıtan sensen, oyundan çekiliyorum

Eğer şifacı sensen, demek ki sakat ve yaralıyım

Eğer zafer seninse, benimki utanç olmalı

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Tevrat, İncil ve dini geleneklere ciddi göndermeleri olan şarkının ikinci kısmında Tanrı’nın insanlık için hiçbir faydası olmadığına değiniliyor:

“Yüceltilmiş ve mübarek kılınmış olsun senin kutsal ismin

Değersizleştirilmiş ve çarmıha gerilmiş insanlığın bedeninde.

Bir milyon mum yanıyor, asla gelmeyen yardım için.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Nakarat bölümünde kullanılan ‘Hineni’ sözcüğü, Tevrat’ta Tanrı’nın Hz. İbrahim’e seslendiğinde verdiği ‘İşte Buradayım’ anlamına gelen cevap. Nakarat şarkının final bölümünde adeta bir ilahi gibi tekrarlanırken seslendiren kişi Shaar Hashomayim Sinagogu’nun koro şefi Gideon Zelermyer. Yahudi olarak yetiştirilen Cohen’in nakarat bölümlerinde geçmişini referans aldığı ve anlam güçlendirdiği düşünülüyor. Nakaratın ‘Ben Hazırım Tanrım’ diye sonlandırılması ise hastalıklarla boğuşan ve yaşlanmış Cohen’in ölüme hazır oluşunu ifadesi olarak değerlendiriliyor.

Şarkının üçüncü bölümünde dinin çelişkilerine göndermelerde bulunuluyor:

“Hikayede bir ışık vardır ama hikaye hala aynı

Çekilen acı için bir ninni vardır ve suçlanacak bir paradoks.

Ama yazılı kutsal metinlerde ve öyle havai bir iddia değil.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Dördüncü bölümde Cohen, insanın karanlık doğasını temel alıp toplumsal eleştiri yaparken kendi vicdan azaplarının, büyük zulümler yanında sönük kaldığı tespitinde bulunuyor. Şiddete özgürlük tanınmasını eleştiriyor:

“Mahkumları diziyorlar ve gardiyanlar hedef alıyor.

Bazı şeytanlarla boğuştum, orta sınıf ve uysaldılar

Bilmiyordum iznim olduğunu, öldürmeye ve sakatlamaya.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Genel bir toparlama yapmak gerekirse şarkı için birçok acıya ve ikiyüzlülüğe şahit olmuş, uzun bir ömrün kıyısındaki yorgun ve hasta bir adamın veda ederken Tanrı’yla son hesaplaşması demek yanlış olmayacaktır. Artık şarkıyı dinlemeye hazır mısınız?

Ali Ekber Çiçek - Haydar Haydar türküsünün hikayesi

Erken yaşta yetim kalan Zeynel Abidin, saz çalma ve deyiş söyleme yeteneğiyle parlar ve Aşık Pervane adıyla tanınır. Hacı Bektaş Dergahında uzun yıllar hizmet verip dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla göze girer. Şeyhi Cemaleddin Efendi, sadık müridine Sıdkı Baba ismini verir.

Sıdkı Baba, yazdığı dokuz kıtalık bir deyişin sekizinci kıtasında mahlaslarını alma hikayelerine atıfta bulunur:

“On dört yıl dolandım pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum.”

Büyük halk ozanı Ali Ekber Çiçek, deyişin sadece iki kıtasını kullanıp ve çeşitli değişiklikler yaparak başyapıtlarından biri olarak gösterilen Haydar Haydar türküsünü besteledi. Türkünün ismi Haydar Haydar, Sıdkı Baba’nın deyişinde geçmemekte. Nakaratlarda karşımıza çıkan bu bölüm, Hz. Ali’ye yiğit ve aslan anlamına gelen lakabıyla atıfta bulunmak için kullanılmış.

Türkünün ilk kıtası, aslında deyişin sekizinci kıtası kullanılarak yazıldı. Deyişteki dizelerde değişiklikler yapıldı:

On dört yıl dolandım pervanelikte – > On dört bin yıl gezdim pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte – > Sıdkı ismin buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte – > İçtim şarabını mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum. – > Kırkların ceminde dara düş oldum.

Türkünün ikinci ve son kıtasıysa deyişin beşinci kıtası kullanılarak yazıldı. Bu sefer dizelerdeki değişiklikler kelimeyle sınırlı kalmadı. Sıdkı Baba’nın:

“Ben Adem’den evvel çok geldim gittim

Yağmur olup yağdım, ot olup bittim

Bülbül olup Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için hara düş oldum.” şeklindeki dizeleri Ali Ekber Çiçek türküsünde:

“Güruh-u Naci’ye özümü kattım

İnsan sıfatında çok geldim gittim

Bülbül oldum Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için zare düş oldum.” şeklinde yer aldı.

İlk kıtada Sıdkı Baba’nın müritlik yolculuğuna değinilir. İkinci kıtadaysa tasavvufi bir dille Kamil ve arınmış insan olma ve mürşide duyulan özlemden bahsedilir. Yaklaşık üç sene süren oldukça uzun bir besteleme sürecinin ardından ortaya çıkan eserin, icrası en zor türkülerden biri olarak gösterildiğini eklemekte de yarar var.