Billie Holiday - Strange Fruit şarkısının hikayesi

Amerika’nın güneyinde yükselen ırkçılık, siyahilerin ağaç dallarına asılmasıyla ayyuka çıkar. Yaşanan olaylara kayıtsız kalmayan Yahudi öğretmen Abel Meeropol, öldürülen iki siyahi gencin isimlerini lakap olarak kullanıp Lewis Allan ismiyle 1939 yılında ilk başta ismi ‘Bitter Fruit’ olan, sonradan ismini Strange Fruit olarak değiştireceği bir şiir yazar. Daha sonra şiiri besteleyip bir şarkıya dönüştürür.

İlk olarak eşi tarafından seslendirilen şarkı, esas şöhretini efsanevi caz şarkıcısı Billie Holiday seslendirince yakalar. Metaforik bir dille yazılan sözler, şarkının bir protesto aracına dönüşmesini sağlar. Holiday’in şarkıyı söyleme ritüeliyse Strange Fruit’ü efsaneleştirir. Performans sergilediği mekanlarda Strange Fruit, son şarkı olarak seslendirilir. Şarkıyı söylerken garsonlar servis yapmayı durdurur. Mekan ışıkları kapatılır ve sadece Holiday’in yüzünü aydınlatan bir ışık kullanılır.

Garip meyve tanımlaması ağaç dallarına asılan siyahileri temsil eder. Tezat görünen dizelerle vurucu bir anlatım sağlanır:

“Güneyin ağaçları garip bir meyve taşır,

Yapraklarda kan ve köklerde kan,

Güney rüzgarında sallanan siyahi bedenler,

Kavak ağaçlarından sarkan garip meyveler...

 

Heybetli güneyin pastoral manzarası,

Kabarmış gözler ve buruk ağız,

Manolya kokusu, tatlı ve taze,

Sonra aniden yanan etin kokusu...

 

İşte kargalar koparsın diye bir meyve

Yağmur toplasın, rüzgar emsin diye

Güneş çürütsün, ağaçlar düşürsün diye

İşte garip ve acı ekin.”

Amerikan hükümeti, şarkının güçlü bir isyan sesine dönüşmesi nedeniyle Billie Holiday’e cadı avı başlatır. Şarkıyı bir daha seslendirmemesi için sertçe uyarılan Holiday, ultimatoma boyun eğmez. Bu nedenle Federal Narkotik Büro’nun hedefi haline gelir. Büro komiseri Harry Anslinger, uyuşturucu bulundurma bahanesiyle Holiday’i tutuklatır. Avukat tutmasına ve savunma yapmasına izin verilmez. 1 yıl hapis yatar. Çıkınca sahne alması engellenir. Gördüğü baskı ve kötü muamele ömrü boyunca sürer. 44 yaşında yatağa kelepçeli bir haldeyken hastanede yaşamına gözlerine yumar.

Cadillac Records kurucusu efsane yapımcı Ahmet Ertegün şarkı için; “İnsan hakları hareketinin ilk kurşunudur.” yorumunu yapmıştır.

Ada Sahillerinde Bekliyorum şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği klasikleri arasında yer alan hicaz makamındaki Ada Sahillerinde Bekliyorum, ritmi nedeniyle keyifli ve neşeli bir şarkı olarak anılsa da aslında oldukça hüzünlü bir hikayeye sahip. Hikayede sınıf farklılığı nedeniyle kavuşamamış iki aşık anlatılıyor.

Şarkının sözlerinin kime ait olduğu bilinmiyor. Bestenin Musullu Hafız Şaşı Osman Efendi’ye ait olabileceğine dair çeşitli rivayetler bulunmakla birlikte ortada net bir kanıt yok. Dolayısıyla genel kanı, eserin bestesinin de güftesinin gibi anonim olduğu yönünde. Necmi Rıza Ahıskan’ın eşsiz yorumuyla parlayan şarkının Arapça ve Yunanca versiyonları da mevcut.

Şarkının hikayesine geri dönelim. Zengin bir ailenin kızı olan Şadiye Hanım, Büyükada'da Suat Bey’le tanışır ve aşk yaşamaya başlar. Suat, Şadiye’yi ailesinden ister. Ancak fakir bir aileden gelmesi nedeniyle reddedilir. İki genç birbiriyle mektuplaşmaya devam eder. Şadiye sevdiği adamla evlenebilmek için ailesine bastırırken Suat ümidini yitirir.

Oldukça fırtınalı bir gecede Suat, denize doğru yürüyüp gözlerden kaybolur. Halbuki Şadiye en sonunda ailesini evlenmeye razı etmiş ve Suat’a durumu bildiren bir mektup göndermiştir. Ne yazık ki mektup, Suat’ın canına kıydığı günün ertesinde evine ulaşır. Önce şiir olarak yazılan, ardından şarkılaştırılan sözler, geniş kitlelere yayılır. Hikayesini öğrendikten sonra dinlemek ister misiniz?

Leonard Cohen - You Want It Darker şarkısının hikayesi

Leonard Cohen, yeni nesiller tam anlamıyla keşfedemese de Y kuşağı ve öncesi için çok değerli bir besteci ve yorumcu. Belki de en tartışmalı ve vurucu şarkılarından biri olan You Want It Darker’ı tüm kuşaklara hitap edecek bir dönemde, 2016 yılında yayınladı.

You Want It Darker, sözleri incelendiğinde pek de iyiymiş gibi görünmeyen bir Tanrı’ya karşı beslenen öfke, isyan, reddediş ve ölüme teslimiyeti anlatan kasvetli bir şarkı. Hikayesi incelendiğindeyse şarkının çok derin bir veda olduğunu anlamak mümkün hale geliyor. Öğrenmek ister misiniz?

O zaman hikayeye vurucu bir başlangıç yapalım. Şarkının yer aldığı albüm, 2016 yılının Ekim ayında dinleyicilerle buluştu. Leonard Cohen, albüm yayınlandıktan sadece 17 gün sonra öldü. Sanki şarkıyla vedasını yapmış ve ardından beklediği ölüme teslim olmuş gibi görünmüyor mu?

Şarkının başlangıcı oldukça sert ve isyankar:

“Eğer kartları dağıtan sensen, oyundan çekiliyorum

Eğer şifacı sensen, demek ki sakat ve yaralıyım

Eğer zafer seninse, benimki utanç olmalı

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Tevrat, İncil ve dini geleneklere ciddi göndermeleri olan şarkının ikinci kısmında Tanrı’nın insanlık için hiçbir faydası olmadığına değiniliyor:

“Yüceltilmiş ve mübarek kılınmış olsun senin kutsal ismin

Değersizleştirilmiş ve çarmıha gerilmiş insanlığın bedeninde.

Bir milyon mum yanıyor, asla gelmeyen yardım için.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Nakarat bölümünde kullanılan ‘Hineni’ sözcüğü, Tevrat’ta Tanrı’nın Hz. İbrahim’e seslendiğinde verdiği ‘İşte Buradayım’ anlamına gelen cevap. Nakarat şarkının final bölümünde adeta bir ilahi gibi tekrarlanırken seslendiren kişi Shaar Hashomayim Sinagogu’nun koro şefi Gideon Zelermyer. Yahudi olarak yetiştirilen Cohen’in nakarat bölümlerinde geçmişini referans aldığı ve anlam güçlendirdiği düşünülüyor. Nakaratın ‘Ben Hazırım Tanrım’ diye sonlandırılması ise hastalıklarla boğuşan ve yaşlanmış Cohen’in ölüme hazır oluşunu ifadesi olarak değerlendiriliyor.

Şarkının üçüncü bölümünde dinin çelişkilerine göndermelerde bulunuluyor:

“Hikayede bir ışık vardır ama hikaye hala aynı

Çekilen acı için bir ninni vardır ve suçlanacak bir paradoks.

Ama yazılı kutsal metinlerde ve öyle havai bir iddia değil.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Dördüncü bölümde Cohen, insanın karanlık doğasını temel alıp toplumsal eleştiri yaparken kendi vicdan azaplarının, büyük zulümler yanında sönük kaldığı tespitinde bulunuyor. Şiddete özgürlük tanınmasını eleştiriyor:

“Mahkumları diziyorlar ve gardiyanlar hedef alıyor.

Bazı şeytanlarla boğuştum, orta sınıf ve uysaldılar

Bilmiyordum iznim olduğunu, öldürmeye ve sakatlamaya.

Daha karanlık istiyorsun, ışığı söndürüyoruz.”

Genel bir toparlama yapmak gerekirse şarkı için birçok acıya ve ikiyüzlülüğe şahit olmuş, uzun bir ömrün kıyısındaki yorgun ve hasta bir adamın veda ederken Tanrı’yla son hesaplaşması demek yanlış olmayacaktır. Artık şarkıyı dinlemeye hazır mısınız?

Ali Ekber Çiçek - Haydar Haydar türküsünün hikayesi

Erken yaşta yetim kalan Zeynel Abidin, saz çalma ve deyiş söyleme yeteneğiyle parlar ve Aşık Pervane adıyla tanınır. Hacı Bektaş Dergahında uzun yıllar hizmet verip dürüstlüğü ve çalışkanlığıyla göze girer. Şeyhi Cemaleddin Efendi, sadık müridine Sıdkı Baba ismini verir.

Sıdkı Baba, yazdığı dokuz kıtalık bir deyişin sekizinci kıtasında mahlaslarını alma hikayelerine atıfta bulunur:

“On dört yıl dolandım pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum.”

Büyük halk ozanı Ali Ekber Çiçek, deyişin sadece iki kıtasını kullanıp ve çeşitli değişiklikler yaparak başyapıtlarından biri olarak gösterilen Haydar Haydar türküsünü besteledi. Türkünün ismi Haydar Haydar, Sıdkı Baba’nın deyişinde geçmemekte. Nakaratlarda karşımıza çıkan bu bölüm, Hz. Ali’ye yiğit ve aslan anlamına gelen lakabıyla atıfta bulunmak için kullanılmış.

Türkünün ilk kıtası, aslında deyişin sekizinci kıtası kullanılarak yazıldı. Deyişteki dizelerde değişiklikler yapıldı:

On dört yıl dolandım pervanelikte – > On dört bin yıl gezdim pervanelikte

Sıdkı ismi buldum divanelikte – > Sıdkı ismin buldum divanelikte

Sundular aşk meyin mestanelikte – > İçtim şarabını mestanelikte

Kırkların ceminde dara düş oldum. – > Kırkların ceminde dara düş oldum.

Türkünün ikinci ve son kıtasıysa deyişin beşinci kıtası kullanılarak yazıldı. Bu sefer dizelerdeki değişiklikler kelimeyle sınırlı kalmadı. Sıdkı Baba’nın:

“Ben Adem’den evvel çok geldim gittim

Yağmur olup yağdım, ot olup bittim

Bülbül olup Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için hara düş oldum.” şeklindeki dizeleri Ali Ekber Çiçek türküsünde:

“Güruh-u Naci’ye özümü kattım

İnsan sıfatında çok geldim gittim

Bülbül oldum Firdevs bağında öttüm

Bir zaman gül için zare düş oldum.” şeklinde yer aldı.

İlk kıtada Sıdkı Baba’nın müritlik yolculuğuna değinilir. İkinci kıtadaysa tasavvufi bir dille Kamil ve arınmış insan olma ve mürşide duyulan özlemden bahsedilir. Yaklaşık üç sene süren oldukça uzun bir besteleme sürecinin ardından ortaya çıkan eserin, icrası en zor türkülerden biri olarak gösterildiğini eklemekte de yarar var.

Pearl Jam - Jeremy şarkısının hikayesi

Pearl Jam grubunun en büyük hitlerinden biri şüphesiz ki Jeremy’dir. Şarkıda annesi ve babası tarafından ilgi gösterilmeyen Jeremy isimli çocuğun kışkırtıldıktan sonra sınıfta konuştuğundan bahseder. Peki Jeremy’nin aslında kim olduğunu ve nasıl konuştuğunu hiç merak etmiş miydiniz?

8 Ocak 1991 tarihinde Teksas’ta bulunan Richardson Lisesi’nde gazetelere de yansıyan acıklı bir olay gerçekleşti. Öğretmeni sınıfa giren Jeremy’yi devamsızlık kağıdı alması için gönderir. Bir süre sonra elindeki tabancayla sınıfa giren Jeremy, sınıf arkadaşları ve öğretmeninin gözleri önünde intihar eder.

15 yaşındaki Jeremy Wade Dele, annesi ve babası boşandıktan sonra içine kapanmış bir çocuktu. Sessiz bir kişiliğe sahipti. Çok iyi resim çiziyordu. Hatta çizdiği bir resimle ödül bile kazanmıştı. Kız arkadaşı Nancy ile ayrılınca ilaç içip intihar etmeyi denedi. İntihar girişimi başarısız olan çocuk, psikiyatri kliniğine yatırıldı.

Klinikten taburcu olduktan sonra arkadaşlarına ölmek istediğini söyledi. Nancy’ye içinde yüzük bulunan bir mektup yazdı. Mektubu olay günü arkadaşı aracılığıyla postalattı. Ardından okula gidip intihar etti. Tetiği çekmeden öğretmenine: “Gerçekten almak istediğimi alıp döndüm.” dedi.

Eddie Vedder, gazetede haberi okuduğunda bizzat şahit olduğu bir olayı hatırladı. Öğrencilik yıllarında Brian isimli bir arkadaşı, tıpkı Jeremy gibi intihar etmişti. Vedder, iki acı olaydan yola çıkarak şarkı sözlerini yazdı. “Jeremy bugün sınıfta konuştu” dizesi, Jeremy’nin son sözlerine yapılmış güçlü bir atıftı. Grubun bas gitaristi Jeff Ament ise şarkının bestesine imza attı.

Şarkı gibi video klibi de oldukça ses getirdi. Hikayesini öğrendiğiniz şarkı, artık size farklı bir anlam ifade ediyor mu?

Orhan Seyfi Orhon - Veda Busesi şarkısının hikayesi

Türk Sanat Müziği icracılarının hemen hemen hepsinin repertuarında yer alan Veda Busesi şarkısının sözleri, Türk edebiyatının değerli şairi Orhan Seyfi Orhon’un Veda isimli şiirinden gelmektedir. Usta bestekar Yusuf Nalkesen tarafından bestelenen şarkının sevgiliyle ayrılma üzerine yazıldığı düşünülse de, gerçek hikaye bambaşkadır. 

Eşinin ölümü üzerine hüzünlü ve zor günler geçiren Orhan Seyfi Orhon, henüz on yaşındaki kızının kanser olduğu haberiyle adeta yıkılır. Küçük kızın hastalığı tedavi edilemez ve ölümcül boyuttadır. Acılı baba, metanetini toplayıp kızının son günlerinde yanında olmaya gayret gösterir.

Babasının perişan durumunu gören küçük kız, annesinin ölümü sonrası kahrolan babasına kendi ölümünün ardından gözyaşı dökmemesi için söz verdirir. Sözünü tutamayıp kızını kaybettikten sonra gözyaşlarına boğulan Orhan Seyfi, kızının son anlarını ve onu kaybetmenin acısını Veda şiiriyle kağıda döker. 1937 yılında hece ölçülü yazılan şiir, 1951 yılında Yusuf Nalkesen tarafından muhayyer kürdi makamda bestelenir ve ölümsüzler arasına girer.

Metallica - One şarkısının hikayesi

One, şüphesiz ki Metallica grubunun en sevilen şarkılarından biri. Anlatım dili birinci tekil şahısla yazılan sözler, bir askerin dilinden dökülmektedir. Peki güçlü bir çaresizlik, karamsarlık ve yalnızlık anlatan sözlerin aslında bir kitap karakterinden geldiğini biliyor muydunuz?

James Hetfield, yalnızca bir beyin olarak yaşama fikrine dair yeni bir şarkı yapmak istemektedir. Bu fikri duyan menejer Cliff Burnstein, sanatçısına Johnny Got His Gun kitabını okumasını tavsiye eder. Aradığı her şeyi kitapta bulan James, Lars Ulrich’le birlikte 1988 yılında kayda alınan şarkının sözlerini yazar.

Efsanevi yazar ve senarist Dalton Trumbo, ilk ve tek yönetmenlik deneyimini 1971 yılında Johnny Got His Gun ile yaşar. Filmin senaryosunu, Luis Buñuel ile birlikte 1939 yılında yazdığı aynı adlı romandan uyarlar. Roman, I. Dünya Savaşı’na giden genç asker Joe Bonham’ın trajik hikayesine dayanmaktadır.

Ağır bir patlama sonrası hastaneye kaldırılan Johnny, kendine geldiğinde aşılamaz bir trajedinin kahramanı olduğunu anlar. Patlama sonrası, görme, konuşma ve işitme yetilerini yitirmiş, kollarını ve bacaklarını kaybetmiştir. Mors Alfabesi bildiği için başını yastığa vurarak öldürülmek istediğini anlatmayı başarır. Ancak askeri kanun buna izin vermez ve Johnny’yi bir yaşayan ölü olmaya mahkum eder.

Şarkıya ismini veren one (tek) kelimesi, askerin tek organı olan beyniyle zihnine hapsoluşunu anlatır. Sözlerin dışında şarkının müziğinde de savaşı andıran çeşitli simgelere yer verilir. Bu bilgilerin ardından şarkıyı bir kere daha dinlemek ister misiz?

İhsan Raif Hanım - Kimseye Etmem Şikayet şarkısının hikayesi

Siz Kimseye Etmem Şikayet’i basit bir sitem şarkısı mı zannediyordunuz? O zaman yanıldınız. Çünkü bu efsane Türk Sanat Müziği klasiği, aslında bir çocuk gelinin karanlık geleceğine isyanını anlatmaktadır.

Yıl 1890. Mehmet Ali isimli bir adam, Köse Mehmed Raif Paşa’nın kızı İhsan Raif’e göz koyar. Konağı basıp genç kızı kaçırmaya çalışsa da başarılı olamaz. Ancak bu olay, büyük dedikoduların çıkmasına ve İhsan Raif’e iftiralar atılmasına neden olur. Bu durum üzerine babası, kızının Mehmet Ali’yle evlenmesine karar verir.

İhsan Raif Hanım, çok iyi bir eğitim almış ve edebiyata meyilli bir çocuktur. İzmir’e gelin olarak gideceğini öğrendiğinde korkusunu ve umutsuzluğunu sessizce kağıda döküp bir şiir yazar. Daha sonra büyük bestekar Kemani Serkis Efendi tarafından bestelendiği düşünülen bu şiir, unutulmaz Türk Sanat Müziği eserleri arasında yer alır.

Şarkının sözlerini hatırlayıp bir kez daha dinleyelim mi?

Kimseye etmem şikayet; ağlarım ben halime

Titrerim mücrim gibi baktıkça istikbalime (Titrerim suçlu gibi baktıkça geleceğime)

Perde - i zulmet çekilmiş korkarım ikbalime (Korkarım karanlık perde çekilmiş talihime)

Daha detaylı anlatım için İndigo Dergisi'ndeki makaleme de göz atabilirsiniz:

https://indigodergisi.com/2016/10/kimseye-etmem-sikayet-asirlik-haykirisin-buruk-hikayesi/

Eric Clapton - Tears in Heaven şarkısının hikayesi

Eric Clapton, 1991 yapımı "Rush / Uygunsuz Yollar" filminin soundtrack albümü için üretim sürecindeydi. 20 Mart tarihinde yaşanan trajedik olay, efsane şarkı Tears in Heaven'ın doğuşuna ve albüme son şarkı olarak eklenmesine neden oldu.

Eric'in henüz 4 yaşındaki oğlu Conor'ın talihsiz ölümü, bir misafirlik sırasında meydana geldi. Misafir olunan yer, bir arkadaşın gökdelenin 53. katında yer alan dairesiydi. Acı olay, temizlikçinin odalardan birinin penceresini açık unutması nedeniyle gerçekleşti. Odaya giren Conor, pencereden boşluğa düştü.

Söz yazarı Will Jenings ile Rush filmi için soundtrack albümü hazırlayan Eric, oğlunun yasını ve acısını yansıtan bir şarkı yapmak istedi. İkili efsanevi bir işe imza attı ve şarkıyı albüme dahil etti. Ancak şarkının bu kadar ses getirip klasikler arasına girebileceğini düşünemediler.

Tears in Heaven, 1993 yılında Yılın Şarkısı ve Yılın Kaydı kategorilerinde Grammy Ödülü kazandı. Ayrıca Eric Clapton da En İyi Erkek Pop Vokal ödülünü kucakladı.

Hikayesini öğrendikten sonra şarkıyı bir kez daha dinlemek ister misiniz?

Şarkının  Türkçe Sözleri:

İsmimi hatırlarmıydın,

Seni cennette görseydim?

Her şey aynı olur muydu,

Seni cennette görseydim?

Güçlü olmalıyım

Ve yola devam etmeliyim,

Çünkü biliyorum ki ben

Bu cennete ait değilim.

Elimden tutar mıydın,

Seni cennette görseydim?

Yardım eder miydin ayakta durmama

Seni cennette görseydim?

 

Bir yol bulacağım,

Günlerce sürse de.

Çünkü biliyorum ki ben

Kalamam bu cennette.

Zaman seni çökertebilir,

Zaman dizlerini bükebilir,

Zaman kalbini kırabilir,

Ve sana merhamet diletebilir, 

merhamet diletebilir.

Kapının ötesinde,

Huzur var eminim

Ve biliyorum, artık olmayacak

Cennette gözyaşları!